Μητροπολίτου πρ. Χαλκηδόνος Ἀθανασίου
‘’τήν σωματικήν σου παρουσίαν δεδοικῶς ὁ Ἰορδάνης φόβῳ ἀπεστρέφετο’’.
Ὡς γνωστόν ἡ ἑρμηνεία τῶν ἔργων τῆς τέχνης βασίζεται κυρίως ἐπί τῆς εἰκονογραφίας καί εἶτα τῆς εἰκονολογίας αὐτῶν. Πρέπει δέ ἐνταῦθα νά σημειωθεῖ, ὅτι ἡ ἑρμηνεία τῆς παραστατικῆς τέχνης εἶναι εὐκολοτέρα ἀπό τήν τῆς ἀφηρημένης τοιαύτης. Ἐπίσης καί τό ὅτι ἡ ἑρμηνεία ἑκάστου μελετητοῦ ἠμπορεῖ νά διαφέρει, καθῶς καί ἀπό τήν τοῦ δημιουργοῦ τοῦ ἔργου.
Τό ἀνωτέρω ἔργον εἶναι μία ὑαλογραφία τοῦ Προδρόμου τοῦ A. Dürer. Οὗτος ἦτο ζωγράφος, χαράκτης ξύλου καί χαλκοῦ συμβαλῶν κυρίως εἰς τήν ἐξέλιξιν αὐτῶν, καί θεωρητικός τῆς τέχνης. Τά ἔργα του ἦσαν γνωστά εἰς ὁλόκληρον τήν Εὐρώπην. Εἶχεν δέ συχνήν ἀλληλογραφίαν μετά λίαν ἐξεχουσῶν προσωπικοτήτων. Καί ἐνῶ ὁ L. Cranach ἦτο ζωγράφος τῆς Μεταρρυθμίσεως, ὁ Dürer ἦτο καλλιτέχνης μιᾶς ἀλλαγῆς τῆς ἐποχῆς περί τό 1500, ἐκτελέσας ἔργα ἱστορικῆς, καλλιτεχνικῆς καί πολιτικῆς χροιᾶς. Ὁ εἰκονιζόμενος Πρόδρομος ἔζη πλησίον ἑνός ἀγρίου τόπου, φορῶν χλαμύδα ἐκ τριχῶν καμήλου καί ζώνην δερματίνην περί τήν ὀσφῦν αὐτοῦ, τρώγων ἀκρίδας καί μέλι ἄγριον (Ματθ. 3,4).
Εἶναι μία ὑαλογραφία 18 ἐκ. καί μόνον τοῦ Μουσείου Schnütgen τῆς Κολωνίας, ἡ ὁποία τόν παριστᾶ εἰς μίαν βραχώδη περιοχήν μετά φυτῶν καί ζώων. Εἶναι δέ ἐντυπωσιακόν πῶς ὅλα ταῦτα χωροῦν ἐντός τῆς μικρογραφίας αὐτῆς. Εἰς τό τελείως συμβατικόν μέσον ὁ Προφήτης κρατᾶ λίαν μικρόν ἀρνίον μετά φωτοστεφάνου καί σταυροῦ καθήμενον ἐπί βιβλίου συμβόλου τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Ἰωάννης μέ τήν δεξιάν του δεικνύει τό ἀρνίον ὑποδηλῶν ἑαυτόν ὡς Πρόδρομον καί Σωτῆρα.
Τό ἀρνίον λοιπόν δέν εἶναι πραγματικόν ἀλλά σύμβολον, πρᾶγμα τό ὁποῖον συμβαίνει συχνάκις εἰς τήν Μεσαιωνικήν τέχνην. Καί τά ζῷα εἰς αὐτήν δέν διαγράφονται διά τῆς συμβολικῆς των ἀξίας, μένουν ἄνευ σημασίας καί ἡ φύσις ὡς καθαρά ἀναλογία; Ἐν τούτοις, εἶναι ἡ παρουσία τοῦ Προδρόμου ἡ ὁποία διαπερᾶ τήν ἐντύπωσιν αὐτήν. Βλέπομεν ἕναν ἀγριότοπον. Ὅμως καμμίαν ἄφυλον ἔρημον ἀλλά ἕν πεδίον διαπερούμενον ὑπό ἑνός ῥύακος.
Οὕτως εἶναι ἕν εἰδύλλιον τό ὁποῖον τονίζουν τά ἄνθη. Ὁ σκληρός Ἰωάννης τοποθετεῖται ὅπως εἰς ἕν ποιμενικόν, ἰδεῶδες καί εἰρηνικόν τοπίον. Καί τοῦτο εἶναι πλῆρες ἀπό σύμβολα καί βιβλικάς ἀναφοράς. Ὄπισθεν τῶν ποδῶν τοῦ Προδρόμου μεταξύ ἀνθούντων φυτῶν ὑπάρχει εἷς κοχλίας, σύμβολον τῆς ἀναστάσεως καί Σωτηρίας διά τοῦ Χριστοῦ.
Εἰς τό βάθος τῆς συνθέσεως ἕν ζεῦγος ἐλάφων πίνει νερόν. Καί τοῦτο κατά τόν Ψαλμ. 41,2 ‘’ὅν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος ἐπί τάς πηγάς τῶν ὑδάτων, οὕτως ἐπιποθεῖ ἡ ψυχή μου πρός σέ, ὁ Θεός’’.
Ὁ παρατηρῶν τόν Βαπτιστήν, ἀναγνωρίζει τό σύμβολον τῆς Βαπτίσεως μεθ’ ὕδατος τό ὁποῖον χαρίζει μίαν νέαν γέννησιν. Τό ἔργον μεταδίδει εἰς τόν θεατήν, τόν ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος καίεται διά τήν ἐλπίδα πρός Σωτηρίαν εἰς ἕνα σωθέντα κόσμον. Ὁ παριστάμενος Ἰωάννης ἔχει κόμην, γένειον, φορεῖ χλαμύδα καί εἶναι γυμνόπους.
Εἰκονογραφικῶς καί τεχνοτροπικῶς ἡ σύνθεσις εἶναι ‘’σκληρά’’ ὡς πρός τόν παριστάμενον, τό περιβάλλον του ἐκ τῶν φυτῶν καί ζώων, τῶν βράχων, τήν ἀμφίεσίν του, ὡς καί ἕτερα ἔργα τοῦ Dürer. Τό δέ βάθος τοῦ πίνακος ἔχει συμμετρικάς περιπλοκάδας. Ἡ λέξις βαπτίζω σημαίνει βυθίζω μέσα ἤ κάτω ἀπό τό νερό, διαποτίζω μέ κρασί καί ἄλλα, ἔχει δέ καί εὐρυτέραν πως χρῆσιν. Οὕτως Ἰουδαῖός τις, φησιν, συνήντησε εἰς τά Ἱεροσόλυμά ποτε Χριστιανόν καί κατά τά ‘’εἰωθότα’’ παρ΄αὐτοῖς ἐνέπτυσεν αὐτόν, οὗτος δέ ἀνταπέδωσεν ὁμοίως αὐτῷ προσθέσας: ‘’Τώρα σέ ἐβάπτισα’’, ὅτε ὁ Ἰσραηλίτης διέρρηξεν τά ἱμάτιά του ὠρυόμενος, βαλῶν κλῆρον. Ἴσως δέ καί διότι ἧτο ἀντίθετος πρός τόν διαθρησκειακόν διάλογον. Κύριε καί Θεέ ἐλέησον ἡμᾶς.