Η Παναγία Ζωοδόχος Πηγή. Επιζωγραφισμένη χαλκογραφία. Β΄ μισό 18ου αι. Βενετία. Συλλογή Ντ. Παπαστράτου.
Οι απεικονίσεις της Παναγίας ως Ζωοδόχου Πηγής συνδέονται με το ομώνυμο αγίασμα που βρίσκεται έξω από τα χερσαία τείχη της Κωνσταντινούπολης, κοντά στην Πύλη της Σηλυβρίας. Σύμφωνα με τους βυζαντινούς συγγραφείς, τα θαυματουργά αποτελέσματα της πηγής αποκαλύφθηκαν από τον Λέοντα Α’, στα μέσα του 5ου αιώνα, πριν γίνει αυτοκράτορας. Μετά την άνοδό του στο θρόνο, έκτισε την πρώτη εκκλησία της Παναγίας σε αυτή τη θέση. Επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού ιδρύθηκε και μοναστήρι κοντά στην εκκλησία. Η ιαματική πηγή εξελίχθηκε σε περίφημο κέντρο λατρείας στα βυζαντινά χρόνια, αλλά το μοναστήρι καταστράφηκε κατά την πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453.
Η λατρεία στον τόπο του αγιάσματος αναβίωσε τον 18ο αιώνα. Στην ορθόδοξη εικονογραφία, ο τύπος της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής εμφανίστηκε τον 14ο αιώνα και αναπτύχθηκε περαιτέρω από τον 16ο αιώνα και μετά. Το χαρακτικό δείχνει την Παναγία με το Χριστό σε λεκάνη, πάνω από τη δεξαμενή του αγιάσματος. Η Παναγία στέφεται από δύο αγγέλους και πλαισιώνεται από τους έφιππους αγίους Γεώργιο και Δημήτριο. Γύρω από τη δεξαμενή απεικονίζονται ιεράρχες και βασιλείς σε δύο ομίλους και στο πρώτο επίπεδο τα θαύματα που σχετίζονται με το αγίασμα.
Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού