του Σεβ. Μητροπολίτου Σουηδίας κ. Κλεόπα
Στεκόμαστε σήμερα ενώπιον του Επιταφίου, μέσα στο ιερό πένθος της Μεγάλης Παρασκευής, για να προσεγγίσουμε το μυστήριο του Θείου Πάθους και να προσκυνήσουμε τον Μεγάλο Νεκρό.
Η Μεγάλη Παρασκευή είναι η ημέρα όπου η σιωπή γίνεται κραυγή. Η Εκκλησία δεν θρηνεί απλώς έναν δίκαιο που πέθανε· στέκεται ενώπιον του μυστηρίου ενός Θεού που πάσχει και προσφέρει τον εαυτό Του «υπέρ της του κόσμου ζωής και σωτηρίας».
Μέσα σ᾽ αυτή τη σιωπή, ακούμε ν᾽ αντηχεί ο πόνος, όχι μόνον εκείνος του Γολγοθά, αλλά κι ο πόνος κάθε εποχής.
Ο ποιητικός λόγος «Elo Hi» (Θεέ μου), εμπνευσμένος από τη μουσική σύνθεση του Goran Bregovic, εκφράζει αυτή τη δραματική ένταση: «Θεός αν είναι κι αν μ᾽ αγαπάει κανείς».
Εικόνα που μας οδηγεί, επίσης, στο πάθος του σύγχρονου ανθρώπου, διότι ο Χριστός δεν σταυρώνεται μόνο τότε· σταυρώνεται μυστικά σε κάθε εποχή. Σε κάθε πονεμένο άνθρωπο που υποφέρει, «ο Χριστός ξανασταυρώνεται!». Το θείον Πάθος επαναλαμβάνεται.
Σήμερα, ο κόσμος ολόκληρος μοιάζει μ᾽ έναν απέραντο Γολγοθά. Πόλεμοι συνεχίζονται αδιάκοπα. Άνθρωποι ξεριζώνονται από τις πατρίδες τους. Παιδιά στερούνται την αθωότητα και τη ζωή τους. Εκεί όπου πέφτουν βόμβες, εκεί επαναλαμβάνεται το «Σταυρωθήτω!».
Η σύγχρονη δουλεία — πιο ύπουλη από ποτέ — κρατά ανθρώπους δεμένους, όχι μόνο με αλυσίδες, αλλά με την ανάγκη, την εκμετάλλευση, την απελπισία. Ο άνθρωπος γίνεται αντικείμενο, όπως τότε που ο Χριστός παραδόθηκε δέσμιος «εις χείρας ανθρώπων».
Η δημιουργία του Θεού, επίσης, το περιβάλλον, πληγώνεται καθημερινά. Η γη «στενάζει και συνωδίνει», όπως λέει ο Απόστολος Παύλος. Η καταστροφή της φύσης είναι κι αυτή μια μορφή σταύρωσης, μια πληγή που ανοίγουμε εμείς οι ίδιοι μέσα στο «καλώς λίαν» έργο του Θεού, μια αμαρτία, όπως την χαρακτήρισε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος.
Μέσα σ᾽ όλα αυτά, ο άνθρωπος νιώθει μόνος, εκφράζοντας την ίδια σπαραχτική κραυγή του Χριστού επάνω στον Σταυρό: «Θεέ μου, Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες;»
Η εμπειρία της θείας «απουσίας» δεν είναι άρνηση του Θεού· είναι το βάθος της ανθρώπινης οδύνης, που ο ίδιος ο Θεός προσλαμβάνει.
Κι ο ποιητικός λόγος συνεχίζει: «Μονάχα εμένα χάσκει ακόμα χωρίς μια στέγη ετούτη η αλήθεια». Η αλήθεια μοιάζει άστεγη, όπως άστεγος στάθηκε ο Χριστός στον κόσμο. Ο ίδιος ο Θεός βιώνει την απόρριψη, την εγκατάλειψη και τη σιωπή στο Σταυρό.
Αυτή η διαρκής οδύνη της ανθρώπινης ύπαρξης βρίσκει την απάντησή της στο Πάθος. Ο Χριστός δεν στέκεται απέναντι στον πόνο· τον βιώνει με την Άκρα Ταπείνωση.
Κάθε ανθρώπινη κραυγή, είτε ειπωμένη είτε άρρητη, συναντάται επάνω στο Σταυρό.
Ο άνθρωπος ομολογεί την αδυναμία του, ποιητικώ τω τρόπω: «Δεν μπορείς μια ζωή καρδιά να συγχωρείς», αλλ᾽ ο Χριστός απαντά με τη ζωή και τη θυσιαστική προσφορά Του: μπορείς! Κι όχι μόνο μπορείς. Αυτός είναι ο μόνος δρόμος προς την αληθινή ζωή και τη σωτηρία. Ο ανεξίκακος Κύριος συγχωρεί μέχρι τέλους κι αυτό είναι που μεταμορφώνει τον κόσμο, η αγάπη χωρίς σύνορα!
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει ότι ο Σταυρός είναι νίκη κι όχι ήττα κι ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος μας υπενθυμίζει ότι ο Χριστός προσλαμβάνει ολόκληρη την ανθρώπινη τραγωδία, για να τη μεταμορφώσει.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε σύγχρονος πόνος, κάθε αδικία, κάθε δάκρυ, μπορεί να γίνει τόπος συνάντησης με το Σταυρό του Χριστού.
Μας καλεί, επίσης, να μην είμαστε θεατές του θείου Πάθους Του, αλλά μέτοχοι στην αγάπη Του. Να γίνουμε παρηγοριά εκεί όπου υπάρχει πόνος. Να γίνουμε φως εκεί όπου υπάρχει σκοτάδι. Να γίνουμε ειρήνη μέσα σε έναν κόσμο που φλέγεται, διότι, αν ο κόσμος σήμερα σταυρώνεται, η απάντηση δεν είναι άλλη από κείνη που δόθηκε ήδη: Ο Χριστός είναι η αγάπη που θυσιάζεται.
Μπροστά στον Επιτάφιο, δε θρηνούμε μόνο. Αναγνωρίζουμε το Χριστό μέσα σε κάθε πληγωμένο άνθρωπο. Μέσα σε κάθε πρόσφυγα, σε κάθε αδικημένο, σε κάθε θύμα της βίας, μέσα στην ίδια την κτίση που στενάζει και μολύνεται.
Μέσα σ᾽ αυτή τη σύγχρονη αποξένωση κι εγκατάλειψη, μέσα από το Πάθος γεννιέται ζωή, μέσα απ᾽ τη θυσία του Σταυρού ανατέλλει η ελπίδα της Αναστάσεως.
Κι έτσι, ενώ όλα φαίνονται να οδηγούν στο σκοτάδι, η Εκκλησία μυεί ήδη τους πιστούς στο φως της Αναστάσεως, διότι ο Σταυρός δεν είναι το τέλος. Είναι το πέρασμα προς την Ανάσταση.
Κι αν αναρωτιέται η καρδιά: «Θεός αν είναι κι αν μ’ αγαπάει κανείς», η απάντηση είναι σαφής και διαχρονική: Ναι, ο Θεός υπάρχει ως «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών» και αγαπά, γιατί η αγάπη Του είναι σταυροαναστάσιμη!
Metropolitan Cleopas of Sweden’s Reflection on Holy Friday
Tonight, we stand in silence and awe before the mystery of the Divine Passion.
The Church invites us to enter into the suffering, the humiliation, and the immeasurable love revealed upon the Cross.
Before us lies the Epitaphios, the image of the lifeless Body of our Lord; a silence that speaks more powerfully than any word, a stillness that reveals the depth of divine sacrifice.
Prophet Isaiah proclaimed: “He was despised and rejected by men, a Man of sorrows and acquainted with grief… He was wounded for our transgressions, He was bruised for our iniquities.”
The Psalmist David, too, described the suffering of the Messiah: “They pierced My hands and My feet… they divided My garments among them.” These were prophetic revelations of the very hour we now contemplate.
Christ’s Passion is not an isolated event of the past. It is the eternal revelation of God’s love meeting the brokenness of humanity.
Today, humanity continues to raise its own crosses. Wars rage across nations, leaving behind devastation, suffering, and death. Innocent lives are lost, families are shattered, and the very creation of God is wounded.
Forests burn, lands are poisoned, and the environment—entrusted to us as a sacred gift—is destroyed by human greed and conflict. The cry of the earth joins the cry of the Crucified Christ.
We see also the cross of modern slavery—human beings exploited, trafficked, reduced to instruments of profit. We see the cross of injustice, where the dignity of the human person is ignored, where the image of God in each individual is dishonored and the suffering of others is overlooked.
At the root of all these wounds lies a deeper tragedy: the rejection of God, the refusal to live according to His will. Disobedience—this ancient wound of humanity—remains the cause of death.
Saint Athanasius the Great reminds us that Christ assumed our human nature in order to heal it, offering Himself voluntarily upon the Cross so that death itself might be destroyed.
Saint Gregory the Theologian speaks of the Cross as the ultimate expression of divine love—a love that descends into the depths of human suffering in order to raise humanity to divine life. Saint John Chrysostom proclaims that through the Cross, what seemed like defeat became victory, and what appeared as weakness revealed the power of God.
The Epitaphios before us is not only a symbol of mourning, but also of hope. It is the silence before the Resurrection. It is the burial that contains within it the promise of resurection. The tomb becomes the womb of new creation.
Tonight, as we walk in procession with the Epitaphios, we carry not only the Body of Christ, but also the pain of the world. We bring before Him the suffering of humanity, and the wounds of creation.
As we venerate our Lord’s holy Passion, may we also become bearers of His peace and instruments of reconciliation. And as we stand before His tomb, may we hold fast to the hope that light will shine in the darkness, and that life will triumph over death.