Προσφώνησις τῆς Α. Θ. Παναγιότητος τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου πρός τόν Ὅμιλον Καθηγητῶν τοῦ Τμήματος Θεολογίας ΑΠΘ (Φανάριον, 11 Ἰουλίου 2026)
Ἐλλογιμώτατε κύριε Πρόεδρε τοῦ Τμήματος Θεολογίας τοῦ Α.Π.Θ.,
Ἐλλογιμώτατοι κύριοι Καθηγηταί καί κυρίαι Καθηγήτριαι,
Τέκνα ἐν Κυρίῳ εὐλογημένα,
Μέ πολλήν χαράν σᾶς ὑποδεχόμεθα εἰς τό Σεπτόν Κέντρον τῆς Ὀρθοδοξίας. Δέν θεωροῦμεν τήν σημερινήν συνάντησιν ὡς μίαν ἐθιμοτυπικήν ἐπίσκεψιν, ἀλλά ὡς κοινωνίαν οἰκείων προσώπων, συνδεομένων διά μακροχρονίων δεσμῶν πνευματικῆς συγγενείας, κοινῆς διακονίας καί ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης.
Ἡ σχέσις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου μέ τήν Θεολογικήν Σχολήν τοῦ Ἀριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εἶναι παλαιά καί ἄρρηκτος. Μετά τό βίαιον κλείσιμον τῆς Ἱερᾶς Θεολογικῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης, ἡ ὁποία ἀπό τοῦ ἔτους 1844 μέχρι τοῦ 1971 ἀπετέλεσε τό θεολογικόν βῆμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου, ἡ ἰδική σας Θεολογική Σχολή κατέστη τό σημεῖον ἀναφορᾶς διά τήν θεολογικήν ἐκπαίδευσιν πλειάδος στελεχῶν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Δέν ἀντικατέστησε βεβαίως τήν Χάλκην — διότι ἡ Χάλκη παραμένει μοναδική εἰς τήν ἱστορικήν καί πνευματικήν της φυσιογνωμίαν καί ἀναμένομεν πάντοτε τήν δικαίαν ἐπαναλειτουργίαν της — ἀλλά συνέχισεν εἰς τό ἀκαδημαϊκόν πεδίον τήν ἀποστολήν τῆς θεολογικῆς παιδείας.
Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ, δέν εἶναι τυχαῖον ὅτι σήμερον πολλά μέλη τῆς Πατριαρχικῆς Αὐλῆς, ἀλλά καί πλεῖστοι Ἱεράρχαι τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου εἶναι πτυχιοῦχοι τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς Θεσσαλονίκης, καί μεταξύ αὐτῶν ὑπάρχουν καί μέλη τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ της, ἐνῷ πολλοί Καθηγηταί της ἀνήκουν εἰς τήν χορείαν τῶν Ἀρχόντων Ὀφφικιαλίων τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Ἡ ἀκαδημαϊκή σας κοινότης συμμετέχει δημιουργικῶς εἰς τούς διορθοδόξους καί οἰκουμενικούς διαλόγους, εἰς τό ἐπιστημονικόν ἔργον τοῦ Πατριαρχικοῦ Ἱδρύματος Πατερικῶν Μελετῶν, καθώς καί εἰς πλῆθος πρωτοβουλιῶν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Ἡ συνεργασία αὐτή δέν ἀποτελεῖ συγκυριακόν γεγονός, ἀλλά ἔκφρασιν τῆς ταυτότητος ἀμφοτέρων τῶν θεσμῶν.
Ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ, ἐπιθυμοῦμεν νά ἐκφράσωμεν, ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Ἐλλογιμωτάτου Προέδρου αὐτοῦ, πρός τό καθ᾽ ὑμᾶς Τμῆμα Θεολογίας, τάς εὐχαριστίαε τῆς Μητρός Ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως καί ἡμῶν προσωπικῶς, διά τήν ὁμόφωνον απόφασιν ἐπαξίας ἀπονομῆς τοῦ τίτλου τοῦ Ἐπιτίμου Διδάκτορος εἰς τόν Ἱερώτατον ἀδελφόν, Μητροπολίτην Φιλαδελφείας κ. Μελίτωνα.
Ἡ θεολογία δέν εἶναι μία ἀφῃρημένη διανοητική ἐνασχόλησις. Εἶναι ἡ συνειδητή ἔκφρασις τῆς ἐμπειρίας τῆς Ἐκκλησίας καί ὁ τρόπος διά τοῦ ὁποίου ὁ λόγος τοῦ Εὐαγγελίου συναντᾶται καί συνομιλεῖ μέ τό πνεῦμα κάθε ἐποχῆς. Ἀκριβῶς διά τοῦτο θεωροῦμεν τό Πανεπιστήμιον ὡς κατ’ ἐξοχήν τόπον διαλόγου. Καί εἶναι βέβαιον ὅτι ἡ θεολογία ὄχι μόνον δέν φοβεῖται τόν διάλογον, ἀλλά ἀποτελεῖ φορέα καί ἐκφραστήν πνευματικῆς ἀνοικτοσύνης. Ἡ κλειστότης, ἡ μόνιμος ἀμυντική στάσις καί ἡ ἄρνησις συνομιλίας μέ τόν σύγχρονον πολιτισμόν δέν προστατεύουν τήν πίστιν· ὁδηγοῦν εἰς πνευματικήν ἀπομόνωσιν καί εἰς φονταμενταλιστικάς ἐξάρσεις.
Ἰδιαιτέρως σήμερον, εἰς μίαν ἐποχήν κατά τήν ὁποίαν ἡ τεχνολογία μεταβάλλει μέ πρωτοφανῆ ταχύτητα τήν ζωήν μας, τόν τρόπον τῆς γνώσεως, τῆς ἐργασίας, τῆς ἐπικοινωνίας καί αὐτῆς τῆς αὐτοσυνειδησίας τοῦ ἀνθρώπου, ἡ θεολογία καλεῖται νά ἀρθρώσῃ ὑπεύθυνον λόγον. Τά τεχνικά καί πρακτικά ζητήματα, τά ὁποῖα συνδέονται μέ τήν τεχνητήν νοημοσύνην, τάς βιοτεχνολογικάς ἀνακαλύψεις καί τήν νέαν ψηφιακήν πραγματικότητα, δέν καλύπτουν ὅλον τό πεδίον τῶν ὑπαρξιακῶν προβληματισμῶν καί τῆς κοινωνικῆς ζωῆς. Τά ἐρωτήματα: «ποῖος εἶναι ὁ ἄνθρωπος;», «ποῖον τό νόημα καί τά ὅρια τῆς ἐλευθερίας;», «ποία εἶναι ἡ σχέσις γνώσεως καί πίστεως;», «ποῖα τά ὅρια μεταξύ τεχνικῶς ἐφικτοῦ καί ἠθικῶς ἀποδεκτοῦ;» καί ἄλλα πορόμοια ἀπαιτοῦν διαφορετικήν προσέγγισιν.
Ἡ χριστιανική θεολογία ἐπιμένει διαχρονικῶς εἰς τήν ὑψίστην ἀξίαν τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου. Παρά τά «θαύματα τῆς ἐπιστήμης», ὁ ἄνθρωπος ἀναζητεῖ νόημα ζωῆς καί πνευματικόν προσανατολισμόν, ἀφουγκράζεται τήν φωνήν τοῦ οὐρανοῦ καί διαισθάνεται ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι «μεγάλη δύναμη», ἀλλά ὄχι παντοδύναμη. «Μεγάλη δύναμη» εἶναι καί ἡ πίστις εἰς τόν Θεόν, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τήν ἀλήθειαν ὅτι ἡ ζωή μας δέν ἐξαντλεῖται εἰς τό γήϊνον πλαίσιόν της, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει ὑπερβατικόν καί αἰώνιον προορισμόν, ὅτι, κατά τόν λόγον τοῦ μεγάλου θεολόγου μας, μακαριστοῦ Μητροπολίτου Περγάμου Ἰωάννου, «τίποτε δέν εἶναι ἱερώτερο ἀπό τό πρόσωπο» (Ἰ. Ζηζιούλας, «Τό Δίκαιον τοῦ προσώπου», Πρακτικά τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν 72 (1997), τεῦχος Β´, σ. 585-602, ἐδῶ σ. 599). Τό ἀνθρώπινον πρόσωπον εἶναι πάντοτε «περισσότερον ἀπό αὐτό πού δύναται νά συλλάβῃ ἡ ἐπιστήμη».
Ἐντός αὐτῆς τῆς προοπτικῆς ἀντιλαμβανόμεθα καί τήν μεγάλην ἐκκλησιαστικήν καί θεολογικήν συμβολήν τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Κρήτης, ἀπό τῆς συγκλήσεως τῆς ὁποίας συμπληροῦνται ἐφέτος δέκα ἔτη. Μέ ἰδιαιτέραν χαράν σᾶς πληροφοροῦμεν ὅτι, μερίμνῃ τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ἐκυκλοφορήθησαν τύποις ὑπό τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος τά Πρακτικά τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου καί παραδίδεται τοιουτοτρόπως εἰς τήν θεολογικήν ἔρευναν καί εἰς τάς μελλούσας γενεάς ὁλόκληρος ὁ πλοῦτος τῶν συζητήσεων καί τῶν ἀποφάσεών της.
Ἐλλογιμώτατοι,
Ἡ ἐποχή μας χρειάζεται θεολόγους μέ λιπαράν γνῶσιν τῆς Παραδόσεως καί συγχρόνως μέ ἀνοικτόν πνεῦμα ἐνώπιον τῶν σημείων τῶν καιρῶν. Ἔχει ἀνάγκην διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι θά μεταδίδουν εἰς τούς νέους ὄχι μόνον γνώσεις, ἀλλά καί ἐλπίδα, κριτικόν πνεῦμα, διάκρισιν καί ἀγάπην διά τήν ἀλήθειαν. Αὐτή εἶναι ἡ μεγάλη καί ἱερά εὐθύνη τοῦ θεολόγου, αὐτή εἶναι καί ἡ εὐλογία τῆς διακονίας του.
Ἐκφράζομεν πρός ὑμᾶς τήν εὐγνωμοσύνην τῆς Μητρός Ἐκκλησίας διά τήν πολύτιμον προσφοράν σας καί διά τήν διαχρονικήν συμπόρευσιν μέ τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον. Εὐχόμεθα ὁ Κύριος τῆς σοφίας καί πάσης γνώσεως, πρεσβείαις τῆς Παναγίας Παμμακαρίστου καί τῆς Ἁγίας Μεγαλομάρτυρος καί Πανευφήμου Εὐφημίας, νά ἐνισχύῃ τό διδακτικόν καί ἐρευνητικόν σας ἔργον, πρός δόξαν τοῦ Παναγίου Ὀνόματος Αὐτοῦ, οἰκοδομήν τῆς Ἐκκλησίας καί διακονίαν τοῦ ἀνθρώπου.
Εὐχαριστοῦμεν διά τήν παρουσίαν σας ἐν Φαναρίῳ. Εἶσθε πάντοτε εὐπρόσδεκτοι!