Ο Ιωάννης Μητράκας, Άρχων Αγιογράφος της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, του Οικουμενικού Πατριαρχείου, έθεσε την προσωπική του σφραγίδα στην Τέχνη καθώς γεφύρωσε τη βυζαντινή παράδοση με τη σύγχρονη εποχή. Εστίασε στην πολιτιστική κληρονομιά και με τη διεισδυτική παρατήρηση της ρέουσας κοινωνίας ανέδειξε τη συμπόνια, την εργατικότητα και την ανδρεία ως διαχρονικές αξίες εκπεφρασμένες μέσω του έργου του.
Ευτύχησε στη διάρκεια του βίου του να τύχει αναγνώρισης με μέγιστη μεταξύ αυτών τη διάκριση που έλαβε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως το έτος 2000, όπως επίσης και πρόσφατα στην αγαπημένη του Θράκη και δη στον Έβρο με την ίδρυση της Πινακοθήκης Μετανεοβυζαντινών Εικαστικών Τεχνών «Ιωάννης Μητράκας» με την ευγενική υποστήριξη του Δήμου Αλεξανδρούπολης και την προσθήκη προσωνυμίας του ονόματός του, στο 7ο Δημοτικό Σχολείο Αλεξανδρούπολης – Ιωάννης Μητράκας, από το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού.
Το έργο του Ιωάννη Μητράκα είχε την τιμή να φιλοξενηθεί μεταξύ πολλών διακεκριμένων χώρων, στα Μουσείο Μπενάκη, Μουσείο της Πόλεως των Αθηνών – Ίδρυμα Βούρου-Ευταξία, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης και σε δεκάδες άλλους χώρους ανά την Επικράτεια, όπως επίσης στην Ελβετία, Ιταλία, Δανία, Ηνωμένο Βασίλειο, ΗΠΑ κλπ., καθώς η επαφή του έργου του με το κοινό τον κινητοποιούσε.
Ο Ιωάννης Μητράκας όντας πρωτοπόρος της ζωγραφικής ενεργοποίησε τα ερεθίσματα από την άλλη του ιδιότητα ως σκαπανέας της κοινωνικής εργασίας σε μια περίοδο που οι ανάγκες ξεπερνούσαν κατά πολύ τις δυνατότητες αρωγής που υπηρέτησε. Επέδρασε στη ζωή και βοήθησε να βρουν τον δρόμο τους χιλιάδες που ήρθαν σε επαφή μαζί του, μεταξύ άλλων στις κατασκηνώσεις της ΧΑΝ, στον σωφρονισμό ανηλίκων, στην κοινωνική ασφάλιση, ιδιαίτερα της ΔΕΗ στην πρώτη γραμμή όπoυ ενεργούσε συνεκτικά με τους μοναδικά θαρραλέους λιγνιτωρύχους στο Αλιβέρι, Εύβοιας.
Το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Φίλων Πινακοθήκης Μετανεοβυζαντινών Εικαστικών Τεχνών Ιωάννης Μητράκας, με έδρα την Αλεξανδρούπολη, για την απώλεια του Προέδρου του Ιωάννη Μητράκα, εκφράζει τη θλίψη και τα ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους του.
Η εξόδιος ακολουθία τελέστηκε την Τετάρτη 8 Ιουλίου 2026, από το Α’ Κοιμητήριο του Δήμου Αθηναίων.
Παραθέτουμε στη συνέχεια δύο παλαιότερα κείμενα του Μητροπολίτου πρ. Χαλκηδόνος κ. Αθανασίου για τον αείμνηστο Άρχοντα του Οικουμενικού Θρόνου.
Γκιόκσουγιου, Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χαλκηδόνος.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΗΤΡΑΚΑ
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ (2002-2020)
Μητροπολίτου πρ. Χαλκηδόνος Ἀθανασίου
Ὁ γράφων ἐξέδωσε τὸ 2004 μίαν “Βιβλιογραφίαν γιὰ τὸν Γιάννη Μητράκα τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸν καλλιτέχνη (1970-2002)”, Κληρονομία 34 (2002) 221-254 (2004).
Ὁ Γ. Μητράκας χωρὶς ἀμφιβολία εἶναι ἕνας καλλιτέχνης πολιὸς τώρα, ὁ ὁποῖος ἔχει μοναδικὴ θέσιν μέσα εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς νεοελληνικῆς λαϊκῆς ζωγραφικῆς καὶ ἁγιογραφίας, χαρακτηριζόμενος ὡς “μετα-νεοβυζαντινός” μὲ τεράστιον εἰκονογραφικὸν καὶ εἰκονολογικόν, συχνάκις θεολογικῆς χροιᾶς καὶ περιεχομένου, σκόρπιον δυστυχῶς, ἔργον, ὅμως τὸ κράτος τῶν “καρεκλοκενταύρων” καὶ τῶν κυκλωμάτων, ὡς συνήθως δὲν ἐφρόντισε νὰ δημιουργήσει ἕνα “Μουσεῖο τοῦ Γιάννη Μητράκα” μέσα εἰς τὰ πολλὰ παλαιὰ κτήρια ποὺ διαθέτουν ἡ Μακεδονία καὶ ἡ Θράκη, Θρακιώτης γάρ, καὶ νὰ τὸν τιμήσει. Πολλοὶ δὲ συλλέκται, γκαλερίστες, ἰδιῶται ἢ δημοτικοὶ παράγοντες προσεπάθησαν νὰ τὸν προσεταιρισθοῦν, μὲ ἀπώτερον σκοπὸν νὰ ἀποκτήσουν ἓν ἔργον αὐτοῦ ἄνευ πληρωμῆς. Ἐκεῖνος δὲ πολλὰ τὰ ἔχει δωρήσει καὶ εἰς τὸ Πατριαρχεῖον. Αὐτὴ εἶναι ἡ μοῖρα τῶν καλλιτεχνῶν, δυστυχῶς.
Ὁ Θρόνος τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατόπιν ἱκανῶν προσπαθειῶν τοῦ γράφοντος, τοῦ ἀπένειμε δικαίως τὸ Ὀφφίκιον τοῦ “Ἄρχοντος Ἁγιογράφου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου”.
Δέον δὲ νὰ προστεθεῖ ὅτι ὀλίγοι, ἐκτὸς τῶν λαμπρῶν κριτικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐγνώρισαν τὸ κατηξιωμένον ἔργον του, εἶναι εἰς θέσιν νὰ κατανοήσουν τὴν ἀνεκτίμητον προσφοράν του, ἐλλείψει ἐνδιαφέροντος, εἰδικῶν γνώσεων, ἑτέρων “σπουδαίων” ἀσχολιῶν κλπ.
Εὐχόμεθα νὰ ζεῖ, νὰ ὑγιαίνει καὶ νὰ τὸν χαιρόμεθα φίλοι, ὀχτροὶ καὶ ζηλόφθονοι!
Σήμερον ὁ γράφων ἐκδίδει ἓν μικρὸν συμπλήρωμα τῆς ἐργασίας αὐτῆς, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἱκανὰ σημαντικὰ καὶ ποικίλου μεγέθους βιβλία ἐκδοθέντα κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καὶ τὰ ὁποῖα πολλάκις ἀναδημοσιεύουν, μεταξὺ ἄλλων, καὶ παλαιότερα ἄρθρα καὶ μελέτας τοῦ Ἰ. Μητράκα καὶ διαφόρων ἐρευνητῶν μετὰ φωτογραφιῶν, ἐγχρώμων ἢ οὔ. Ἰδιαιτέραν δὲ ἐντύπωσιν ἐμποιεῖ τὸ χειρόγραφον ὑπὸ τοῦ καλλιτέχνου βιβλίον τῆς Σαμοθράκης, αὐτὸ τοῦτο φιλοτελικοῦ χαρακτῆρος κειμήλιον. Ἡ βιβλιογραφία δὲ αὕτη δημοσιεύεται κατωτέρῳ ἄνευ θεματικῆς ὁμαδοποιήσεως καὶ κατατάξεως, ὡς ἡ προτέρα, ἀλλὰ κατὰ χρονολογικὴν καὶ μόνον σειράν.
Βεβαίως ὑπάρχουν καὶ πολλὰ ἄλλα στοιχεῖα εἰς τὸ Ἀρχεῖον τοῦ καλλιτέχνου, ὅπως προσκλήσεις ἐκθέσεων καὶ φυλλάδια, σκόρπια φύλλα, γράμματα τοῦ ἰδίου, ἐνδιαφέρουσες σημειώσεις ἑρμηνείας ἔργων του ὑπὸ τοῦ ἰδίου ἢ ἄλλων, κριτικές, καθὼς καὶ εἰς τὸ Ἀρχεῖον τοῦ γράφοντος, ἀποσταλέντα εὐγενῶς πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Ἰ. Μητράκα, τὸν ὁποῖον καὶ εὐχαριστεῖ, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς άπὸ πολλῶν ἐτῶν καρποφόρου συνεργασίας, τὰ ὁποῖα ὅμως ἐκ λόγων τεχνικῶν δὲν ἀναφέρονται ἐνταῦθα.
Ἡ βιβλιογραφία δὲ αὕτη εἶναι ἡ ἀκόλουθος:
– Δημοτικὴ Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης, Ἰ. Μητράκας Βυζαντινὴ Ζωγραφικὴ – Ἁγιογραφία ΛΣΤ΄ Δημήτρια 5 ἕως 23 Δεκεμβρίου 2001, Ἀποθήκη Γ΄ Ο.Λ.Θ.
– Μουσεῖον Βυζαντινῶν Τεχνῶν Μητράκας 7 Αὐγούστου – 10 Νοεμβρίου 2004. (Δαφνομήλη 5. Συνέχεια τῆς ὁδοῦ Σίνα).
– Δῆμος Καλλιθέας Πολιτιστικὸς Ὀργανισμὸς, Ἰ. Μητράκας “Ὁ χρόνος, ὁ ἰδανικὸς Ἔρωτας τῶν Λουλουδιῶν” Δημοτικὴ Πινακοθήκη Καλλιθέας “Σοφία Λασκαρίδου” 2006.
– Βυζαντινὸ καὶ Χριστιανικὸ Μουσεῖο Ἀθηνῶν, Ὁ Βυζαντινὸς κόσμος τοῦ Ἰ. Μητράκα, 2 Ἰουλίου – 19 Αὐγούστου 2007. Ἀναδρομικὴ ἔκθεση Ἁγιογραφίας καὶ Βυζαντινῆς Ζωγραφικῆς.
– Ἰ. Μητράκα, Σαμοθράκη Μυριοαγαπημένη οὐρανόεσσα, Ξάνθη 2007.
– Ἰ. Μητράκα, ἐπιμ. Ἰ. Μητράκας 40 χρόνια Δημιουργίας. Μουσεῖο τῆς Πόλεως Ἀθηνῶν 12 Νοεμβρίου ἕως 7 Δεκεμβρίου, Ἀθήνα 2008.
– Μ. Γ. Βαρβούνη, Ὁ Θρακιώτης ζωγράφος καὶ Ἁγιογράφος Γιάννης Μητράκας, Πρακτικὰ Ἐπιστημονικῆς Ἡμερίδος (Κομοτηνή, 28 Νοεμβρίου 2014), Ἀθήνα 2016.
– Βυζαντινὸ καὶ Χριστιανικὸ Μουσεῖο, Ὁ Βυζαντινὸς κόσμος τοῦ Ἰ. Μητράκα 2 Ἰουλίου – 19 Αὐγούστου 2017.
– Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο Θεσσαλονίκης, Ὀρφικὸ φῶς Ἰ. Μητράκα 17 Μαΐου -17 Ἰουλίου 2017.
– Ἀ. Παπᾶ, Χαλκηδόνος, Κορωνοϊο – ζωγραφική, Ἀπογευματινὴ 27.7.96 (2020) 3. Τοῦ Αὐτοῦ, Ρινήματα θεολογικά, τεχνοκριτικά, ἱστορικὰ καὶ ἄλλα τινὰ ἀπὸ τὸ Βόσπορο Ζ’, (ὑπὸ ἔκδ.).
ΜΥΣΤΑΙ ΤΟΥ ΘΡΑΚΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Μητροπολίτου πρ. Χαλκηδόνος Ἀθανασίου
“Εἷς οἰωνός ἄριστος ἀμύνεσθαι περί πάτρης”
Εἰς τό ἀστρικόν εἰκαστικόν πάρκον τοῦ ἀειθαλοῦς καί ἀκάματου Ἄρχοντος, πολυγεννήτορος Ἁγιογράφου, Ἰωάννου Μητράκα τοῦ Θρᾳκός, ἔλαμψε καί πάλιν εἷς νέος εἰκαστικός κύκλος ὑπό τόν ἀνωτέρω τίτλον.1
Εἶναι, ὅπως λέγει ὁ ἴδιος πρός τόν γράφοντα, “αὐτοί εἶναι πού μέσα ἀπό τό μνημειακό ἔργο τοῦ μεγάλου συγγραφέα Ὁμήρου ἔμειναν στήν ἱστορίαν νά διδάσκουν στό διηνεκές τοῦ χρόνου τό ‘εἷς οἰωνός ἄριστος, ἀμύνεσθαιπερί πάτρης’. Αὐτοί ἦσαν παμμέγιστοι βασιλεῖς, ἱερεῖς, στρατηγοί, πρίγκηπες καί ἀπό τά ἀποκαΐδια τῆς Τροίας ἔσπειραν τή φύτρα, τό γέννημα τῶν Ἑλλήνων στήν Κάτω Ἰταλία, ὅπου βλάστησε καί ἄνθισε καί κάρπισε ἡ Μεγάλη Ἑλλάδα. Αὐτή που συνέπραξε μέ τούς πολεμιστές Γαλάτες τῆς Βόρειας Ἰταλίας καί γέννησαν τή Ρωμαϊκή αὐτοκρατορία”.
Τοιοῦτοι ὑπήρξαν, μεταξύ τῶν ὁποίων καί βασιλεῖς, μετά τῶν συζύγων των, οἱ: Πρίαμος μετά τῆς Ἑκάβης. Αἰνείας μετά τῆς Θεώνης, ἀδελφῆς τῆς Ἑκάβης, Ἕκτωρ μετά τῆς Ἀνδρομάχης. Χρύσης, Δάρδανος, Ἀντήνωρ, Ὅμηρος κ.ἄ.
Ὁ καλλιτέχνης τούς παρέστησε περίπου κατά τά 3/4 μεμονωμένους, στρεφομένους πρός τά δεξιά ἤ τά ἀριστερά, κύπτοντας ἤ οὔ ὀπίσω ἤ ἐμπρός ἐπί φόντου πορτοκαλλεώχρου καί ἀνοικτοῦ κυανοῦ, συγγράφοντας ἤ κρατοῦντας δέλτους ἀνοικτούς ἤ κλειστούς, μέ λίαν λεπτάς καί ἱκετευτικάς χεῖρας, γραφίδας, ξίφη, βέλη, δόρατα, τουτέστιν ὅπλα, οὐχί πυρηνικά ἤ μαχητικά Drones, παίζοντας λύραν, ἐνηγκαλιζομένους.
Εἶναι ἐνδεδυμένοι χιτῶνας, ἰμάτια, μανδύας μέ ὀλίγας γραμμικάς πτυχάς, συχνάκις καμπύλα περιγράμματα, ἄρα περιχωρητικά, δυσδιάστατα, ἄνευ σκιῶν ἐκτός ἀπό τά πρόσωπα, ἔχοντα ἐνίοτε διάκοσμον πτηνῶν μεγάλων, κατάστικτα πάντως, ὅπως ὅλα τά ἔργα του, ἀπό τά ἄπειρα τετραγωνίδια συνήθως δύο χρωμάτων σύμβολα τῆς τετραγωνικῆς σοφίας καί λογικῆς τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, λεπτάς ταινίας μέ διάκοσμον καί εἰς τά ἄκρα τῶν ἐνδυμάτων.
Ἔχουν δέ πλουσίαν κόμην καί γενειάδα λευκήν ἤ καστανήν.
Φοροῦν πίλους μεγαλοπρεπεῖς, μιτροειδεῖς περίπου ἡμικυκλικούς ἤ ὀρθογωνίους, μέ πλευράς ὁμοιαζούσας τά μοναστικά καλυμμαύχια καί ταινίας φαρδείας ἤ στενάς μέ διάκοσμον γεωμετρικόν, ἀπολήγουν δέ αὐτά εἰς τό ἄνω ἄκρον των εἰς πολεμίστρας, μονάς, διπλάς ἤ τριπλάς τῶν βυζαντινῶν τειχῶν καί πύλας, σύμβολα τοῦ ἀξιώματός των. Ἐπί τοῦ ποικίλου μεγέθους καί χρώματος αὐτῶν, εὑρίσκονται γεγραμμένα τεμάχια τῶν ὁμηρικῶν ἐπῶν (ραψωδίαι). Καί ἐδῶ ἀκριβῶς βλέπομεν μίαν ἐπιτυχῆ παραστατικήν σύζευξιν ἑλληνισμοῦ καί χριστιανισμοῦ εἰς τάς διαφόρους λεπτομερείας.
Ἐντύπωσιν προκαλεῖ, ὅπως ὅλα τά ἔργα τοῦ Μητράκα, ἡ φινέτσα, λεπτότης, ὁ ἀσκητικός καί μικρογραφικός χαρακτήρ τῶν πάντων καί τό στυλιζάρισμά των.
Ἡ χρωματολογία δέ τῶν ἐνδυμάτων, τοῦ φόντου καί τῶν λοιπῶν ἀξεσουάρ εἶναι ἡ γλυκυτάτη, μέ χρώματα συμπληρωματικά ἤ οὔ, ἀλλά ἀντιθετικά πρός τήν γενναιότητα καί σκληρότητα τῶν μορφῶν. Τά χρώματά του εἶναι λευκόν, ἐρυθρόν, πορτοκαλί, βύσσινον, καστανόν, κυανοῦν καί πράσινον. Τά ἔργα αὐτά εὑρίσκονται τό γε νῦν εἰς τήν κατοχήν του. Ἔρρωσο τοίνυν μορφοπλάστη τῆς ἐλπιδοφόρου μετανεοβυζαντινῆς τέχνης.2
* * *
1. Ἀ. Παπᾶ, Χαλκηδόνος, Βιβλιογραφία γιά τόν Γιάννη Μητράκα τόν ἄνθρωπο καί τόν καλλιτέχνη (1970-2002), Κληρονομία 34 (2002): 221-254˙ τοῦ Αὐτοῦ, Ἀφροδίτη ἤ Δήμητρα; Παναγία ἡ Μεσοσπορίτισσα, στό: Μ. Γ. Βαρβούνη (Ἐπιμ.), Ὁ Θρᾳκιώτης ζωγράφος καί ἁγιογράφος Γιάννης Μητράκας (Πρακτικά Ἐπιστημονικῆς Ἡμερίδας, Κομοτηνή 28 Νοεμβρίου 2014), Ἀθήνα, 2016, 11-16.
2. Ὁ γράφων εὐχαριστεῖ καί ἀπό τή θέση αὐτή τόν καλλιτέχνη διά τό φωτογραφικό ὑλικό καί τά σημαντικά του ὑπομνήματα πού τοῦ ἔστειλε, ὅπως πάντοτε, κυρίως ἱστορικοῦ χαρακτῆρος.