Του Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου Γεράσιμου Φραγκουλάκη
Αννόβερο Γερμανίας
Σε καιρούς που η Ορθοδοξία τραντάζεται εκ των έσω, έρχονται φωνές που, αντί να εμψυχώσουν και να συμφιλιώσουν, περιπλέκουν περαιτέρω το ήδη ομιχλώδες τοπίο. Σε πρόσφατη συνέντευξή του ο Αρχιεπίσκοπος Σεβαστείας κ. Θεοδόσιος, του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, διατύπωσε την άποψή του περί αναγκαίας συνάντησης των Προκαθημένων των Ορθοδόξων Εκκλησιών για την υπέρβαση της κρίσης στην Ουκρανία και διεκήρυξε πως το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων είναι έτοιμο να φιλοξενήσει μια τέτοια σύναξη εντός της δικαιοδοσίας του, είτε στα Ιεροσόλυμα, είτε στο Αμμάν, είτε σε οποιαδήποτε άλλη πόλη θεωρηθεί προσήκουσα από τους Προκαθήμενους.
Η πρόταση αυτή, ντυμένη με το μανδύα του διαλόγου και της συναδέλφωσης, παρουσιάζεται ως ειρηνική πρωτοβουλία. Πίσω, όμως, από τα εύηχα λόγια διαφαίνεται μία πρόδηλη πρόθεση: η αμφισβήτηση του ρόλου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, του Πρώτου μεταξύ των ίσων, ο οποίος μόνος έχει το θεσμικό βάρος και το κανονικό δικαίωμα να συγκαλεί Πανορθόδοξες Συνάξεις. Διότι η τάξη, το ήθος και το κύρος της Εκκλησίας δεν είναι απλές διαπραγματευτικές έννοιες, αλλ’ ακρογωνιαίοι λίθοι της Παράδοσης, και δεν παρακάμπτονται με «προτάσεις συνάντησης» που υπονομεύουν τη συνοχή της.
Την ίδια στιγμή, ο Αρχιεπίσκοπος Σεβαστείας έσπευσε να δηλώσει ρητώς ότι το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αναγνωρίζει μόνον την αποκαλούμενη «κανονική» Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο, αρνούμενο να αναγνωρίσει οποιαδήποτε άλλη εκκλησιαστική δομή επί του ουκρανικού εδάφους. Δεν μας ξενίζει βεβαίως αυτή η μονομέρεια, ο κ. Θεοδόσιος καταθέτει τα φιλορωσικά του αισθήματα χωρίς περιστροφές, αποφεύγοντας επιμελώς να αρθρώσει έστω μία λέξη υπεράσπισης του Οικουμενικού Πατριάρχη απέναντι στην πρωτοφανή και επαίσχυντη ρητορική της Ρωσίας. Δυστυχώς, η σιωπή του εκεί που θα όφειλε να υψώσει φωνή, γίνεται κραυγαλέα δήλωση.
Ας μη γελιόμαστε όμως, πίσω από τη “καλοπροαίρετη” πρόθεση για διάλογο, κρύβεται η προσπάθεια επίδειξης ισχύος και υποβάθμισης του οικουμενικού ρόλου της Κωνσταντινουπόλεως. Η πρόσκληση για «ουδέτερο» οικοδεσπότη χάνει τη βαρύτητά της, όταν το ίδιο το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων διακηρύσσει πως αποδέχεται μόνο ένα εκκλησιαστικό σχήμα στην Ουκρανία και περιφρονεί κάθε άλλη νόμιμη εκκλησιαστική παρουσία. Ποιος ο λόγος και ο σκοπός ενός τέτοιου διαλόγου, όταν οι θέσεις είναι τόσο μονομερώς προκαθορισμένες;
Η μονομερής αυτή αναγνώριση αποτελεί όχι απλώς αμφισβήτηση της κανονικής τάξης, αλλά και πλήγμα στη συνοδικότητα, το πνευματικό θεμέλιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ουδέποτε έκλεισε την πόρτα στο διάλογο. Αντιθέτως, διαρκώς λαμβάνει πρωτοβουλίες υπέρ της ειρήνευσης και της αποκατάστασης της ενότητας. Όμως, κάθε διάλογος οφείλει να τελεί εντός του πλαισίου του Κανονικού Δικαίου και με απόλυτο σεβασμό στην εκκλησιαστική τάξη και παράδοση και όχι να γίνεται εργαλείο υπονόμευσης του κυρίου φορέα της ενότητας.
Η αληθινή υπέρβαση των δυσκολιών της Ορθοδοξίας προϋποθέτει ταπείνωση, σεβασμό στη διαχρονική τάξη της Εκκλησίας, αναγνώριση των αποφάσεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου και ειλικρινή διάλογο, ο οποίος να αποσκοπεί στη θεραπεία των πληγών της Εκκλησίας και όχι στη διαιώνισή τους. Όποιος ειλικρινά ποθεί την ενότητα, εργάζεται με προσευχή, διάκριση και σεβασμό, όχι με συστημικές παρεμβάσεις και κρυφές ατζέντες.