Γράφει ο π. Ρωμανός Καράνος / Orthodox Observer
Για αιώνες, η Ψαλτική Τέχνη, γνωστή και ως Βυζαντινή Μουσική, ενδύει τον λειτουργικό λόγο και διδάσκει τη θεολογία της Εκκλησίας μέσα από την ιερά υμνωδία. Σήμερα αυτή η αρχαία παράδοση γνωρίζει εντυπωσιακή αναγέννηση σε ολόκληρη την Αρχιεπισκοπή Αμερικής. Μία τέχνη που κάποτε θεωρούνταν ως ιδιαίτερα εξειδικευμένη και φθίνουσα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους ταχύτερα αναπτυσσόμενους τομείς της λειτουργικής διακονίας, χάρη στη συστηματική μέριμνα της Αρχιεπισκοπής και των Εθνικών της Διακονιών για την εκπαίδευση κληρικών και ιεροψαλτών, οι οποίοι θα υπηρετήσουν την Εκκλησία τις επόμενες γενιές.
Στην καρδιά αυτής της ανάπτυξης βρίσκονται δύο αλληλοσυμπληρούμενα ιδρύματα: η Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού και η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής. Μέσα από τη στενή συνεργασία τους, έχουν διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, που συνδυάζει αυστηρή ακαδημαϊκή κατάρτιση, πρακτική λειτουργική εμπειρία και βιωματική συμμετοχή στη ζώσα παράδοση της Ψαλτικής Τέχνης.
Με την ευλογία του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Αμερικής κ. Ελπιδοφόρου, το όραμα αυτό έλαβε πρόσφατα σάρκα και οστά μέσα από μια προσκυνηματική και εκπαιδευτική αποστολή στη Θεσσαλονίκη και το Άγιον Όρος, που οργανώθηκε από τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης. Την αποστολή συνόδευσαν ο Άρχων Μουσικοδιδάσκαλος της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής κ. Γεώργιος Θεοδωρίδης και ο Πρωτοπρεσβύτερος Ρωμανός Καράνος, Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής στη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού.
Ενώ η διδασκαλία στην τάξη παρέχει στους σπουδαστές στέρεες βάσεις στη μουσική θεωρία και σημειογραφία, το προσκύνημα προσέφερε κάτι εξίσου ουσιώδες: τη συμμετοχή στη ζώσα παράδοση της Εκκλησίας. Ψάλλοντας σε ιστορικούς ναούς, συμμετέχοντας στις ακολουθίες μοναστικών αδελφοτήτων και μαθητεύοντας κοντά σε διακεκριμένους Έλληνες πρωτοψάλτες, οι συμμετέχοντες βίωσαν την εκκλησιαστική μουσική όχι απλώς ως ακαδημαϊκό αντικείμενο, αλλά ως ζωντανή έκφραση της ορθόδοξης λατρείας. Ξεχωριστή πνευματική στιγμή αποτέλεσε η επίσκεψη στη Νέα Σκήτη του Αγίου Όρους, όπου ο Γέροντας Δαμασκηνός δίδαξε στους συμμετέχοντες την αγιορείτικη ψαλτική παράδοση, αναδεικνύοντας την αδιάρρηκτη σχέση μεταξύ προσευχής, άσκησης και ψαλμωδίας, η οποία διαμορφώνει τη λατρευτική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας επί αιώνες.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στη Θεσσαλονίκη, τα μέλη της αποστολής φιλοξενήθηκαν στο Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό Ίδρυμα της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης. Ο Διευθυντής του Ιδρύματος και Ιεροκήρυκας της Μητροπόλεως, Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Χερουβείμ Τσίνογλου, όχι μόνο παρείχε αβραμιαία φιλοξενία στους επισκέπτες, αλλά ενεργώντας ως εκπρόσωπος της Μητροπόλεως, σχεδίασε προσεκτικά όλα τα σεμινάρια και επιμελήθηκε την ενεργό συμμετοχή της περιοδεύουσας ομάδας στη λειτουργική ζωή της τοπικής Εκκλησίας, επιτρέποντας στην αντιπροσωπεία να ψάλλει σε πολυάριθμες λειτουργίες. Ιδιαίτερη ευλογία αποτέλεσε η συμμετοχή τους στην Αρχιερατική Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου, με αφορμή τα ονομαστήρια του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, δίνοντας στους σπουδαστές την ευκαιρία να εφαρμόσουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες που απέκτησαν μέσα στο αυθεντικό λειτουργικό περιβάλλον, για το οποίο προορίζεται η Ψαλτική Τέχνη.
Εκπαιδευτικό αποκορύφωμα του προσκυνήματος αποτέλεσαν οι εξετάσεις στη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης. Έξι κάτοχοι Πτυχίου Βυζαντινής Μουσικής της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού ολοκλήρωσαν επιτυχώς τις εξετάσεις για την απόκτηση του Διπλώματος Μουσικοδιδασκάλου, λαμβάνοντας τον βαθμό «Άριστα»: ο Πρεσβύτερος Παναγιώτης Στηλ, ο Ιωάννης Αντωνόπουλος, ο Φίλιππος Γουργουλιάτος, ο Βασίλειος Καράνος, ο Μάθιου Κρέιμερ και ο Σαμουήλ Χέρρον. Παράλληλα, ο Παναγιώτης Μαλαμής ολοκλήρωσε με βαθμό «Άριστα» τις εξετάσεις για το Πτυχίο Βυζαντινής Μουσικής και πρόκειται να ξεκινήσει τις σπουδές του στη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού το προσεχές ακαδημαϊκό έτος. Οι επιτυχίες αυτές αποτελούν καρπό όχι μόνο της προσωπικής προσπάθειας των υποψηφίων, αλλά και της επιτυχούς εφαρμογής ενός ολοκληρωμένου εκπαιδευτικού οράματος, το οποίο οικοδομήθηκε με συνέπεια και προοπτική κατά την τελευταία δεκαετία.
Από την ίδρυσή του το 2013, το Πρόγραμμα Πτυχίου Βυζαντινής Μουσικής της Θεολογικής Σχολής του Τιμίου Σταυρού αποτελεί το πρώτο ολοκληρωμένο πρόγραμμα πιστοποίησης στη Βυζαντινή Μουσική στο Δυτικό Ημισφαίριο, οργανωμένο σύμφωνα με τα αυστηρά πρότυπα των ελληνικών ωδείων. Μέσα από συστηματική διδασκαλία, καθημερινή συμμετοχή στις ιερές ακολουθίες του Παρεκκλησίου της Σχολής, χορωδιακή ψαλμωδία και απαιτητικές εξετάσεις, οι σπουδαστές αποκτούν υψηλό επίπεδο μουσικής κατάρτισης, παράλληλα με τη λειτουργική παιδεία που είναι απαραίτητη για την υπεύθυνη διακονία τους στις ορθόδοξες ενορίες. Το πρόγραμμα έχει ήδη αναδείξει δεκάδες κληρικούς, ιεροψάλτες, χοράρχες, μελοποιούς και εκπαιδευτικούς, οι οποίοι σήμερα διακονούν με επιτυχία σε ενορίες και εκπαιδευτικά ιδρύματα σε ολόκληρη την Αρχιεπισκοπή Αμερικής και πέραν αυτής.
Συμπληρωματικά προς αυτή την προσπάθεια, η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Αρχιεπισκοπής έχει διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση στη μουσική εκπαίδευση μέσω της εξ αποστάσεως διδασκαλίας. Από την έναρξη της διαδικτυακής της λειτουργίας, περισσότεροι από εκατό σπουδαστές από ολόκληρη τη Βόρεια Αμερική έχουν εγγραφεί στα μαθήματα, καθιστώντας τη συστηματική εκπαίδευση προσιτή, ανεξαρτήτως γεωγραφικής απόστασης. Πολλοί από τους διδάσκοντες είναι οι ίδιοι κάτοχοι Πτυχίου Βυζαντινής Μουσικής της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού, γεγονός που αναδεικνύει την αγαστή συνεργασία των δύο εκπαιδευτικών φορέων και επιβεβαιώνει την επιτυχία της κοινής τους αποστολής για την ανάδειξη μιας νέας γενιάς άρτια καταρτισμένων Αμερικανών δασκάλων της Ψαλτικής Τέχνης.
Οι καρποί των πρωτοβουλιών αυτών είναι ήδη ορατοί σε ολόκληρη την Αρχιεπισκοπή. Ένας ολοένα αυξανόμενος αριθμός ενοριών διαθέτει πλέον καταρτισμένους ιεροψάλτες, ενώ όλο και περισσότεροι ιεροσπουδαστές λαμβάνουν συστηματική εκπαίδευση στη Βυζαντινή Μουσική. Παράλληλα, μια νέα γενιά Αμερικανών συνθετών εμπλουτίζει το λειτουργικό ρεπερτόριο με πρωτότυπες αγγλόφωνες και δίγλωσσες μελοποιήσεις των ιερών κειμένων, ανταποκρινόμενη στις ποιμαντικές ανάγκες της Εκκλησίας. Επιπλέον, σεμινάρια, συνέδρια, φεστιβάλ και επιστημονικές συνεργασίες ενισχύουν διαρκώς την παρουσία και τον ρόλο της Βυζαντινής Μουσικής στη λατρευτική ζωή της Εκκλησίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η συνεργασία με τη Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, η οποία εμπλουτίζει καθοριστικά το εκπαιδευτικό έργο που επιτελείται στην Αρχιεπισκοπή Αμερικής, συνδέοντας τους σπουδαστές με μία από τις σημαντικότερες κοιτίδες της Ψαλτικής Τέχνης. Η άμεση συμμετοχή τους στη λειτουργική ζωή της Θεσσαλονίκης και η επαφή τους με την πνευματική παράδοση του Αγίου Όρους εμβαθύνουν την κατανόησή τους για τη ζώσα ψαλτική παράδοση και τους προετοιμάζουν να διακονήσουν με ακόμη μεγαλύτερη επάρκεια και εκκλησιαστικό φρόνημα τις ενορίες τους.
Μετά την ολοκλήρωση των εξετάσεων, οι συμμετέχοντες έγιναν δεκτοί από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης κ. Φιλόθεο, ο οποίος συνεχάρη θερμά τους αποφοίτους και τους διδασκάλους τους. Ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε την ιδιαίτερη εκτίμησή του για το δυναμικό έργο που επιτελεί η Αρχιεπισκοπή Αμερικής, το οποίο είχε την ευκαιρία να γνωρίσει από κοντά, κατά την πρόσφατη Κληρικολαϊκή Συνέλευση στο Κλίβελαντ, και επαίνεσε το υψηλό επίπεδο της μουσικής παιδείας που καλλιεργείται στη Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού και τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Αρχιεπισκοπής. Ως έκφραση ευγνωμοσύνης για τη φιλοξενία και την πατρική του ευλογία, τα μέλη της αποστολής απέδωσαν τις συνθέσεις Ἔφριξε Γῆ και Πάντερπνον Κράτημα του μεταβυζαντινού μελοποιού Παναγιώτη Χαλατζόγλου, προσφέροντας μια συγκινητική μαρτυρία της αδιάλειπτης συνέχειας της ψαλτικής παράδοσης και της μεταλαμπάδευσής της στη νέα γενιά ιεροψαλτών της Αμερικής.
Περισσότερο από μια επιτυχημένη εκπαιδευτική εκδρομή, το προσκύνημα αυτό εξέφρασε ένα ευρύτερο όραμα για το μέλλον της Αρχιεπισκοπής Αμερικής: την κατάρτιση υπηρετών του αναλογίου, των οποίων η διακονία θεμελιώνεται στην ακαδημαϊκή αριστεία, τη λειτουργική εμπειρία, την πνευματική καλλιέργεια και τη βιωματική πρόσληψη της ζώσας παράδοσης της Εκκλησίας. Μέσα από τη στενή συνεργασία της Σχολής Βυζαντινής Μουσικής της Αρχιεπισκοπής, της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού και πολύτιμων εκκλησιαστικών εταίρων, όπως η Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, αναδεικνύεται μια νέα γενιά κληρικών, ιεροψαλτών, μελοποιών και διδασκάλων της Ψαλτικής Τέχνης, οι οποίοι διασφαλίζουν ότι η Βυζαντινή Μουσική θα συνεχίσει να εμπλουτίζει τη μαρτυρία της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αμερική για πολλές ακόμη γενιές.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το Πρόγραμμα Πτυχίου Βυζαντινής Μουσικής της Θεολογικής Σχολής Τιμίου Σταυρού και τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής, επισκεφθείτε τις ιστοσελίδες www.hchc.edu/certificate-programs/certificate-in-byzantine-music/ και sbm.goarch.org.