Σταύρος Θ. Ανεστίδης
Murat Şahin (επιμέλεια), Pasaport’ tan Kordon’a,
Σμύρνη, Biz Kitap, 2020, 160 σελ.
20 συγγραφείς υπογράφουν 20 διηγήματα για την σύγχρονη Σμύρνη
Στον συμμαθητή μου στο Λύκειο Saint–Michel,
στην Κωνσταντινούπολη, Harri Yaffe, από την Σμύρνη
Η συλλογή διηγημάτων, Από το Πασαπόρτ[1] στο Κορντόν[2], συνιστά πολυφωνικό αφηγηματικό εγχείρημα. Στο βιβλίο, η πόλη της Σμύρνης προσεγγίζεται μέσα από την οπτική είκοσι διαφορετικών συγγραφέων και ο αναγνώστης καλείται να περιηγηθεί, τόσο κυριολεκτικώς όσο και συμβολικώς, στους δρόμους και στο παραλιακό μέτωπο της πόλης, βιώνοντας σύνθετη εμπειρία στην οποία η διάσταση του χώρου συνυφαίνεται με την μνήμη και την συναισθηματική πρόσληψη του αστικού τοπίου. Εν τέλει, η ανάγνωση της συλλογής αυτής ενεργοποιεί μια διαρκή εναλλαγή συναισθηματικών καταστάσεων, αναμοχλεύει το παρελθόν και επαναπροσδιορίζει τις βιωματικές διαδρομές του υποκειμένου, το οποίο μετατοπίζεται διαρκώς μεταξύ διαφορετικών χωρικών και ψυχικών καταστάσεων: από το περιορισμένο πλαίσιο ενός στενού δρόμου στην διευρυμένη προοπτική του Κορντόν, όπου η θέα των διερχόμενων πλοίων λειτουργεί ως έναυσμα για την συγκρότηση φαντασιακών και ονειρικών αφηγήσεων. Ο αστικός χώρος μετατρέπεται έτσι σε τόπο προβολής επιθυμιών και απωθημένων, ενώ η έννοια του «απαγορευμένου ονείρου» εγγράφεται στο συλλογικό φαντασιακό της πόλεως. Οι κοινωνικές και διαπροσωπικές σχέσεις αναδεικνύονται μέσα από σκηνές καθημερινότητας, όπως η συνάντηση με φίλους στο Αλσαντσάκ, όπου η κοινή εμπειρία (κατανάλωση αλκοόλ, μουσική, συνομιλία) λειτουργεί ως μέσο συγκροτήσεως συλλογικής μνήμης. Επί παραδείγματι, η μουσική του Zeki Müren ενσωματώνεται ως πολιτισμικός δείκτης, ο οποίος γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν και εντείνει την συναισθηματική συμμετοχή του αναγνώστη. Η αφήγηση εμπλουτίζεται περαιτέρω με στιγμές καθημερινής εμπειρίας – όπως η επίλυση ενός σταυρολέξου ή η κατανάλωση τσαγιού – οι οποίες αποκτούν συμβολική διάσταση, αναδεικνύοντας την σημασία του φαινομενικώς ασήμαντου στην ανθρώπινη ύπαρξη. Η παροδικότητα του χρόνου υπογραμμίζεται μέσα από την εικόνα των ημερών που «διαφεύγουν» από τα χέρια του υποκειμένου, προκαλώντας υπόγεια μελαγχολία. Η αναφορά στο φυσικό φαινόμενο του ίμπατ (μπάτης) και στην μαρτυρία της παλαιότερης γενιάς λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ παρελθόντος και παρόντος, επισημαίνοντας την ριζική μεταμόρφωση του αστικού τοπίου και την απώλεια της ιστορικής συνέχειας. Η πόλη παρουσιάζεται ως χώρος διαρκούς μετασχηματισμού, όπου το παρελθόν επιβιώνει μόνο ως ίχνος μνήμης. Επιπλέον, η ερωτική εμπειρία και η νοσταλγία συναρθρώνονται μέσα από αναφορές σε προσωπικές αναμνήσεις, όπως ένα αξέχαστο καλοκαιρινό βράδυ, το οποίο αποκτά διαχρονική σημασία και λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την συγκρότηση της ταυτότητας. Ο χρόνος, εν προκειμένω, παύει να είναι γραμμικός και μετατρέπεται σε κυκλικό, καθώς το παρελθόν επανέρχεται διαρκώς στο παρόν. Η τελική αποτίμηση του αστικού τοπίου της Σμύρνης προσδίδει στην πόλη συμβολικό χαρακτήρα: το Πασαπόρτ, το Κορντόν και το Αλσαντζάκ δεν αποτελούν απλώς γεωγραφικές τοποθεσίες, αλλά μετατρέπονται σε σημασιολογικούς κόμβους, μέσω των οποίων αρθρώνεται ευρύτερη προβληματική γύρω από την μνήμη, την ταυτότητα και την ανθρώπινη εμπειρία. Υπό αυτό το πρίσμα, η Σμύρνη αναδεικνύεται ως πολυδιάστατο πολιτισμικό και συναισθηματικό τοπίο, το οποίο ταυτίζεται τελικώς με την ίδια την έννοια της αγάπης.
1. «Ας ακούει πολύ Zeki Müren[3]», Ahmet Büke
Το διήγημα επικεντρώνεται στην τυχαία συνάντηση δύο ανθρώπων στον παραλιακό χώρο του Κορντόν. Καθώς η συζήτησή τους εξελίσσεται, αποκαλύπτονται σταδιακώς οι προσωπικές απογοητεύσεις και οι απώλειες που έχουν βιώσει. Η παρουσία της μουσικής του Zeki Müren λειτουργεί ως συμβολικό στοιχείο που ενεργοποιεί την μνήμη και συνδέει το παρόν με το παρελθόν. Μέσα από αυτήν την συνάντηση αναδεικνύεται η μοναξιά του σύγχρονου ανθρώπου, αλλά και η ανάγκη για επικοινωνία και συναισθηματική κατανόηση.
2. «Γράψε ένα ποίημα για εμένα», Avram Ventura
Το διήγημα εξετάζει την φύση του έρωτα μέσα από τον διάλογο ενός ζεύγους που περπατά στο Κορντόν. Η γυναίκα επιθυμεί την ρητή έκφραση της αγάπης, ενώ ο άνδρας υποστηρίζει ότι τα συναισθήματα αποδεικνύονται κυρίως μέσα από τις πράξεις. Η σύγκρουση αυτή αποκαλύπτει δύο διαφορετικές αντιλήψεις για την αγάπη και την συναισθηματική έκφραση. Μέσα από τον διάλογο των χαρακτήρων το κείμενο διερευνά την σχέση μεταξύ λόγου και εμπειρίας στην ανθρώπινη επικοινωνία.
3. «΄Ιμπατ», Aydoğan Yavaşlı
Το διήγημα πραγματεύεται την σύγκρουση ανάμεσα στο συναίσθημα και στους κοινωνικούς περιορισμούς. Ο αφηγητής αναπτύσσει ενδιαφέρον για μια νεαρή γυναίκα, όμως όταν ανακαλύπτει ότι ανήκει σε διαφορετική κοινωνική τάξη, αποφασίζει να αποστασιοποιηθεί. Η εσωτερική αυτή σύγκρουση αναδεικνύει την ισχύ των κοινωνικών δομών και των ηθικών κανόνων στην διαμόρφωση των προσωπικών επιλογών. Το κείμενο φωτίζει έτσι την σχέση ανάμεσα στην ατομική επιθυμία και στην κοινωνική ιεραρχία.
4. «Αγοράζω παλαιά αντικείμενα», Duygu Özsüphandağ Yaman
Η ιστορία εστιάζει στην ζωή ενός άνδρα που συλλέγει παλαιά αντικείμενα και μέσα από αυτήν την ενασχόληση έρχεται αντιμέτωπος με το παρελθόν του. Η επίσκεψη στο σπίτι ενός παλαιού φίλου που έχει κοινωνικώς ανέλθει προκαλεί διαδικασία αυτοαναστοχασμού. Το διήγημα αναδεικνύει τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά και την έννοια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Εκ παραλλήλου, θέτει ερωτήματα σχετικά με την αξία της υλικής επιτυχίας και την ουσία των ανθρωπίνων σχέσεων.
5. «Θλίψη», Emel Kayın
Στο διήγημα αυτό ο αφηγητής παρατηρεί τους ανθρώπους που κινούνται στον αστικό χώρο του Κορδόν. Μέσα από μικρές στιγμές καθημερινότητας αποκαλύπτονται οι κρυφές ιστορίες πόνου που κουβαλά κάθε πρόσωπο. Η αφήγηση δεν εστιάζει σε συγκεκριμένο χαρακτήρα, αλλά παρουσιάζει μία συλλογική εικόνα κοινωνικής θλίψεως. Με τον τρόπο αυτόν το κείμενο αναδεικνύει την σχέση μεταξύ αστικού χώρου και κοινωνικής εμπειρίας.
6. «Η πόλη ήταν ένα χωράφι από αστέρια», Ferda İzbudak Akıncı
Το διήγημα διερευνά την σχέση μεταξύ παρελθόντος και παρόντος μέσα από την συμβολική συνάντηση του αφηγητή με την νεότερη εκδοχή του εαυτού του. Η αφηγηματική αυτή τεχνική επιτρέπει την αναστοχαστική προσέγγιση της ταυτότητας και της προσωπικής εξελίξεως. Μέσα από την αντιπαράθεση των δύο χρονικών στιγμών αναδεικνύεται η μεταμόρφωση του ατόμου στο πέρασμα του χρόνου.
7. «Θάλασσα απαγορευμένων ονείρων», Fergül Yücel
Το διήγημα επικεντρώνεται στην εμπειρία μιας νεαρής γυναίκας που αναζητά την προσωπική της ελευθερία. Η περιπλάνησή της στο Κορντόν λειτουργεί ως συμβολική πράξη αντιστάσεως στους κοινωνικούς περιορισμούς. Η αφήγηση φωτίζει την ένταση ανάμεσα στις ατομικές επιθυμίες και στις κοινωνικές προσδοκίες που επιβάλλονται στο άτομο.
8. «Ένας άλλος ουρανός», Gamze Atal
Ο κεντρικός χαρακτήρας του διηγήματος βιώνει έντονη δυσαρέσκεια από την ρουτίνα της καθημερινής ζωής. Κατά την διάρκεια περιπλανήσεως στην πόλη φαντάζεται μία εναλλακτική πραγματικότητα, στην οποία θα μπορούσε να ζήσει διαφορετικώς. Η αντίθεση ανάμεσα στην πραγματικότητα και στο όνειρο αναδεικνύει την υπαρξιακή ανησυχία του σύγχρονου ανθρώπου.
9. «Nabzıboş»[4] , Gönül Çatalcalı
Το διήγημα παρουσιάζει έναν χαρακτήρα που βιώνει βαθιά αίσθηση υπαρξιακού κενού. Η καθημερινή ζωή φαίνεται να έχει χάσει κάθε νόημα, ενώ οι αναμνήσεις τού παρελθόντος λειτουργούν ως μοναδικό σημείο αναφοράς. Ο ήρωας του διηγήματος αναζητά νόημα στην πραγματικότητα που τον περιβάλλει.
10. «Tülsü»[5], Güzin Oralkan
Η αφήγηση εστιάζει στην ψυχολογική κατάσταση ενός χαρακτήρα που προσπαθεί να αντιμετωπίσει τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος. Τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα, στην μνήμη και στην φαντασία γίνονται ολοένα πιο ασαφή. Μέσα από αυτή την αφηγηματική τεχνική αναδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο το τραύμα επηρεάζει την αντίληψη του χρόνου και της πραγματικότητας.
11. «Zangoç», Handan Gökçek
Το διήγημα επικεντρώνεται στην καθημερινότητα ενός φαινομενικώς συνηθισμένου ανθρώπου. Μέσα από μικρές λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής αποκαλύπτονται βαθύτερες πτυχές της προσωπικότητάς του. Το κείμενο υπογραμμίζει ότι ακόμη και οι πιο απλές εμπειρίες μπορούν να αποκτήσουν υπαρξιακή σημασία.
12. «Νέες αφετηρίες συνδεδεμένες με αναμνήσεις», Hülya Akyüz
Η ιστορία πραγματεύεται την προσπάθεια ενός χαρακτήρα να αφήσει πίσω του το παρελθόν και να ξεκινήσει μία νέα ζωή. Ωστόσο οι αναμνήσεις λειτουργούν ως ισχυρός δεσμός που τον συνδέει με προηγούμενες εμπειρίες. Το διήγημα εξετάζει την σχέση ανάμεσα στην μνήμη, στην ελπίδα και στην προσωπική αναγέννηση.
13. «Τι ευχάριστη υπήρξε η ομορφιά της», Hülya Soyşekerci
Στο διήγημα αυτό ο αφηγητής ανακαλεί μία παλιά ερωτική εμπειρία με φόντο το τοπίο της Σμύρνης. Η αφήγηση χαρακτηρίζεται από έντονη νοσταλγική διάθεση, καθώς ο χαρακτήρας συνειδητοποιεί την παροδικότητα της ομορφιάς και των ανθρωπίνων σχέσεων.
14. «Στο ίδιο κάδρο», Latife Doğanay Çağlayan
Το κείμενο εστιάζει στην σημασία της φιλίας και των κοινών εμπειριών που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Η φωτογραφία χρησιμοποιείται μεταφορικώς για να δηλώσει τον τρόπο με τον οποίο ορισμένες στιγμές παραμένουν ανεξίτηλες στην μνήμη.
15. «Την ώρα της αυγής», Murat Şahin
Το διήγημα παρουσιάζει ένα εσωτερικό ταξίδι αυτοαναστοχασμού κατά την διάρκεια πρωινής διαδρομής. Η αλλαγή της ημέρας λειτουργεί ως συμβολικό στοιχείο που αντανακλά τις προσωπικές μεταμορφώσεις του χαρακτήρα.
16. «Στενό δρομάκι», Nergis Seli
Η αφήγηση εξετάζει τις ανθρώπινες σχέσεις μέσα σε μικρό αστικό περιβάλλον. Ο στενός δρόμος λειτουργεί ως μεταφορά της κοινής μοίρας των ανθρώπων που ζουν εκεί, αναδεικνύοντας τις συγκρούσεις, αλλά και τις σχέσεις αλληλεξαρτήσεως.
17. «Πάντα Ιούλιος», Polat Özlüoğlu
Το διήγημα πραγματεύεται την έννοια της μνήμης μέσα από την ανάμνηση ενός καλοκαιρινού έρωτα. Ο μήνας Ιούλιος αποκτά συμβολική σημασία και μετατρέπεται σε χρονικό σημείο στο οποίο το παρελθόν παραμένει ζωντανό.
18. «Άλλη μία χαμένη ημέρα», Raşel Rakella Asal
Η ιστορία επικεντρώνεται στην ρουτίνα της καθημερινότητας και στην συνειδητοποίηση της παροδικότητας του χρόνου. Ο χαρακτήρας αντιλαμβάνεται ότι οι ημέρες περνούν χωρίς να αφήνουν εμφανή ίχνη, γεγονός που προκαλεί υπαρξιακό προβληματισμό.
19. «Τσάι στο Πασαπόρτ», Şükran Yücel
Το διήγημα παρουσιάζει μικρές ιστορίες ανθρώπων που συναντώνται σε έναν κοινό αστικό χώρο. Μέσα από αυτή την καθημερινή σκηνή αναδεικνύεται η ποικιλία των ανθρωπίνων εμπειριών και η σημασία της πόλεως ως τόπου κοινωνικών συναθροίσεων.
20. «Δεκάδες χρόνια, χιλιάδες ημέρες», Yıldız İlhan
Το κείμενο εξετάζει το πολυπολιτισμικό παρελθόν της Σμύρνης και τον λεβαντίνικο τρόπο ζωής μέσα από τις ιστορίες ζωής δύο γυναικείων χαρακτήρων. Η αφήγηση ξεκινά περιγράφοντας την παλαιά Σμύρνη και ιδιαιτέρως την περιοχή του Αλσαντζάκ (πρώην Πούντα), τότε που η περιοχή ήταν γεμάτη κερασιές, ήρεμη και γαλήνια, και οι άνθρωποι από διαφορετικά έθνη ζούσαν μαζί σε αρμονία. Μεταξύ των Λεβαντίνων, των Ρωμιών, των Τούρκων και άλλων κοινοτήτων υπήρχαν ισχυρές σχέσεις γειτονίας και η κοινωνική ζωή ήταν ιδιαιτέρως ζωντανή. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, η Σμύρνη απέκτησε την κοσμοπολίτικη ταυτότητά της, σε βαθμό που να αποκαλείται «δεύτερο Παρίσι».
Στο επίκεντρο δύο γυναικείοι χαρακτήρες. Η Ματμαζέλ Κατρίν ξεχωρίζει ως λογικός, συγκρατημένος και ανεξάρτητος χαρακτήρας, ενώ η Μαντάμ Καρμέν παρουσιάζεται ως συναισθηματική προσωπικότητα. Η ζωή της διαμορφώθηκε μέσα από μετακινήσεις, πολέμους και απώλειες, ενώ η Κατρίν διαθέτει για όλα αυτά ρεαλιστική οπτική. Το κείμενο τέμνει θέματα όπως η πολιτισμική ποικιλομορφία, η μετανάστευση, η ταυτότητα, ο έρωτας και η απώλεια. Συγκρίνεται η παλαιά Σμύρνη, όπου άνθρωποι διαφορετικών θρησκειών και εθνικοτήτων ζούσαν μαζί με σεβασμό, και αλληλοκατανόηση, με την σημερινή κοινωνία της ατομικιστικής πραγματικότητας. Ο συγγραφέας επισημαίνει επίσης το πώς οι πόλεμοι και οι πολιτικές αποφάσεις μπορούν να αλλάξουν ριζικώς τις ζωές των ανθρώπων. Η αφήγηση είναι ζωντανή, με στοιχεία προφορικού λόγου και διαλόγους που την καθιστούν άμεση και παραστατική.
Τελικές επισημάνσεις:
1. Η ανασημασιοδότηση του αστικού χώρου στην αφηγηματική οικονομία του έργου
Στην συλλογή αυτή η Σμύρνη δεν λειτουργεί ως ουδέτερο γεωγραφικό πλαισίο εντός του οποίου αναπτύσσεται η αφηγηματική δράση. Αντιθέτως, η πόλη συγκροτείται ως δυναμικός και πολυεπίπεδος αφηγηματικός τόπος, ο οποίος συμβάλλει ενεργώς στην διαμόρφωση της σημασιολογικής και ιδεολογικής δομής του έργου. Η μετατόπιση αυτή, από τον χώρο ως απλού σκηνικού προς τον χώρο ως ενεργού φορέα νοήματος, συνιστά χαρακτηριστικό γνώρισμα της νεωτερικής και μετανεωτερικής αφηγήσεως. Στο συγκεκριμένο έργο, ο αστικός χώρος της Σμύρνης καθίσταται καίριος μηχανισμός παραγωγής νοήματος, καθώς τέμνει την εμπειρία των χαρακτήρων και τις διαδικασίες συγκροτήσεως της υποκειμενικότητάς τους. Οι περιοχές του Πασαπόρτ, του Κορδόν και του Αλσαντσάκ λειτουργούν ως τόποι μέσα στον αστικό ιστό, όπου συμπυκνώνονται εμπειρίες μοναξιάς, νοσταλγίας, επιθυμίας και υπαρξιακής αναζητήσεως. Η πόλη, επομένως, δεν αποτελεί απλώς το σκηνικό της αφηγήσεως, αλλά αναδεικνύεται σε οργανικό και δομικό παράγοντα της αφηγηματικής συγκροτήσεως.
2. Η Σμύρνη ως υπόστρωμα της μνήμης
Η αναπαράσταση της Σμύρνης στο έργο συνδέεται στενώς με τις διαδικασίες συγκροτήσεως της μνήμης. Η πόλη λειτουργεί ως χωρικό υπόστρωμα πάνω στο οποίο εγγράφονται οι ατομικές και συλλογικές εμπειρίες των χαρακτήρων. Οι επαναλαμβανόμενες περιπλανήσεις των ηρώων στους δρόμους της πόλεως ενεργοποιούν μηχανισμούς αναδρομής και αναστοχασμού, καθιστώντας τον αστικό χώρο προνομιακό τόπο ανασυνθέσεως της μνήμης. Στο έργο, η Σμύρνη μετατρέπεται σε τόπο όπου η προσωπική μνήμη των χαρακτήρων συναντά και διασταυρώνεται με την συλλογική ιστορική εμπειρία της πόλεως. Το Πασαπόρτ και το Κορδόν λειτουργούν έτσι ως συμβολικοί τόποι μνήμης, στους οποίους το παρελθόν δεν αναπαρίσταται απλώς, αλλά επανενεργοποιείται και επανανοηματοδοτείται μέσα από την αφηγηματική πράξη.
3. Ο αστικός χώρος και η συγκρότηση της υποκειμενικότητας
Η πόλη της Σμύρνης παρουσιάζεται επίσης ως πεδίο στο οποίο διαμορφώνονται οι ταυτότητες των χαρακτήρων. Το αστικό περιβάλλον λειτουργεί ως καθοριστικός παράγοντας που επηρεάζει όχι μόνο τις κοινωνικές πρακτικές, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τον κόσμο. Οι χαρακτήρες των ιστοριών φαίνεται να συγκροτούν την υποκειμενικότητά τους μέσα από την βιωματική τους σχέση με τον αστικό χώρο. Η θάλασσα, ο θαλάσσιος άνεμος, οι παραλιακοί δρόμοι και οι δημόσιοι χώροι της πόλεως συνιστούν στοιχεία που διαμορφώνουν ιδιαίτερο πολιτισμικό και αισθητικό περιβάλλον. Η Σμύρνη, επομένως, λειτουργεί ως χώρος μέσα στον οποίο διαπλάθονται και αναδιαμορφώνονται οι ταυτότητες των χαρακτήρων, μετατρέποντας τον αστικό χώρο σε πεδίο διαρκούς διαπραγματεύσεως της υποκειμενικότητας.
4. Η εμπειρία της νεωτερικής πόλεως
Η αναπαράσταση της Σμύρνης στο έργο συνδέεται επίσης με την εμπειρία της νεωτερικής αστικότητας. Η πόλη εμφανίζεται ως χώρος έντονων αντιφάσεων, όπου συνυπάρχουν η αίσθηση ελευθερίας και η εμπειρία της αποξενώσεως. Οι πολυσύχναστοι δημόσιοι χώροι και οι εικόνες της καθημερινής αστικής ζωής αναδεικνύουν το παράδοξο της νεωτερικής υπάρξεως: την εμπειρία της μοναξιάς μέσα στο πλήθος. Η πόλη μετατρέπεται έτσι σε χώρο όπου εκδηλώνονται οι υπαρξιακές εντάσεις του σύγχρονου ανθρώπου. Οι χαρακτήρες κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον που ταυτοχρόνως προσφέρει δυνατότητες ελευθερίας και παράγει συνθήκες αλλοτριώσεως. Η Σμύρνη παρουσιάζεται, συνεπώς, ως πεδίο όπου καθίστανται ορατές οι αντιφάσεις της νεωτερικής αστικής εμπειρίας.
5. Η κοινωνική τοπογραφία της πόλεως
Εκ παραλλήλου με την συμβολική και υπαρξιακή της διάσταση, η Σμύρνη παρουσιάζεται και ως χώρος κοινωνικών διαφοροποιήσεων. Στο έργο αναδεικνύονται διάφορες κοινωνικές πραγματικότητες, όπως η φτώχεια, η εργασία, η μετανάστευση και οι κοινωνικές ανισότητες. Η πόλη λειτουργεί έτσι ως μικρόκοσμος μέσα στον οποίο αντανακλώνται οι ευρύτερες κοινωνικές δομές και αντιθέσεις. Η αστική τοπογραφία της Σμύρνης αποκαλύπτει την ύπαρξη διαφορετικών κοινωνικών στρωμάτων και εμπειριών, υπογραμμίζοντας τον ετερογενή χαρακτήρα της πόλεως.
6. Η συμβολική και ποιητική διάσταση της πόλεως
Πέρα από τη ρεαλιστική της απεικόνιση, η Σμύρνη αποκτά στο έργο και μια εντόνως συμβολική διάσταση. Μια σειρά από επαναλαμβανόμενες εικόνες και μοτίβα συμβάλλουν στην δημιουργία ποιητικής αναπαραστάσεώς της. Η θάλασσα, ο άνεμος, η νύκτα και οι δρόμοι της πόλεως λειτουργούν ως μεταφορές μέσα από τις οποίες εκφράζονται οι ψυχικές και υπαρξιακές καταστάσεις των χαρακτήρων. Μέσα από αυτή την ποιητική επεξεργασία του χώρου, η Σμύρνη μετατρέπεται σε σύνθετο αισθητικό μόρφωμα, το οποίο υπερβαίνει την λειτουργία μιάς απλής γεωγραφικής πραγματικότητας.
Εν κατακλείδι, η συλλογή διηγημάτων, Από το Πασαπόρτ στο Κορδόν, αναδεικνύει τον αστικό χώρο της Σμύρνης ως καίριο στοιχείο της λογοτεχνικής αφηγήσεως, υπογραμμίζοντας ότι η πόλη δεν αποτελεί απλώς το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται οι χαρακτήρες, αλλά δυναμικό τόπο όπου παράγονται ταυτότητες, μνήμες και νοήματα. Η Σμύρνη μετατρέπεται έτσι σε έναν πολυδιάστατο αφηγηματικό οργανισμό, ο οποίος καθιστά ορατές τις υπαρξιακές, κοινωνικές και ιστορικές διαστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας.
[1] Ο λιμενοβραχίων του Τελωνείου Επιβατών (Πασαπόρτι).
[2] Η παραλιακή λωρίδα της Σμύρνης.
[3] Zeki Müren (1931-1996), Θρυλικός Τούρκος τραγουδιστής, συνθέτης, στιχουργός και ηθοποιός.
[4] Ζωή χωρίς εξάρσεις, μονότονη.
[5] Φανταστικός χαρακτήρας στο ομώνυμο διήγημα του Αζίζ Νεσίν (Aziz Nesin) που δεν εκπροσωπεί συγκεκριμένη οντότητα, αλλά έναν παθιασμένο, πλατωνικό και ανεκπλήρωτο έρωτα.
