Με ιδιαίτερη επιτυχία και ευρύτατη συμμετοχή ολοκληρώθηκαν οι εργασίες του 26ου Διεθνούς Θεολογικού Συνεδρίου, που διοργάνωσε η Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης, με κεντρικό θέμα: «Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς από την εποχή του έως και σήμερα», με αφορμή τη μνήμη του Αγίου κατά τη δεύτερη Κυριακή των Νηστειών.
Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν στις 9 και 10 Μαρτίου 2026 στην αίθουσα τελετών της Ιεράς Μητροπόλεως και στο αμφιθέατρο του Εκπαιδευτικού και Πολιτιστικού Ιδρύματος «Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς» της Μητροπόλεως.
Με πρωτοβουλία του Ποιμενάρχου, Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, η φετινή διοργάνωση σηματοδότησε την επανέναρξη μιας μακράς και σημαντικής παράδοσης Θεολογικών Συνεδρίων υπό την αιγίδα της Ιεράς Μητροπόλεως. Στην εναρκτήρια ομιλία του ο Μητροπολίτης κ. Φιλόθεος αναφέρθηκε στη δυναμική που είχε αναπτύξει ο θεσμός κατά το παρελθόν, καθώς και στη σημαντική συμβολή των αειμνήστων προκατόχων του, Μητροπολιτών Θεσσαλονίκης Παντελεήμονος Α΄ (Παπαγεωργίου) και Παντελεήμονος Β΄ (Χρυσοφάκη), οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στην καθιέρωση των Συνεδρίων και στην ανάδειξή τους σε γεγονός διεθνούς επιστημονικού κύρους.
Παραθέτουμε τον χαιρετισμό του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, κατά την έναρξη του Συνεδρίου.
Με πολλή χαρά σᾶς καλωσορίζουμε στήν Ἱερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, στήν τοπική Ἐκκλησία τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, τοῦ Ἁγίου Δημητρίου καί τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, γιά τίς ἐργασίες τοῦ 26ου Διεθνοῦς Θεολογικοῦ Συνεδρίου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας, τό ὁποῖο ἀφιερώνεται σέ μία ἀπό τίς λαμπρότερες μορφές τῆς ὀρθοδόξου θεολογίας, τόν Ἅγιο Γρηγόριο τόν Παλαμᾶ, Ἀρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης.
Ἡ διοργάνωση θεολογικῶν συνεδρίων ἀπό μία τοπική Ἐκκλησία δέν ἀποτελεῖ μόνο μία ἐπιστημονική πρωτοβουλία. Ἀποτελεῖ βαθύτερα ἔκφραση τῆς ζωντανῆς θεολογικῆς παραδόσεως τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία συνεχίζει νά ἐρμηνεύει καί νά μεταδίδει σέ κάθε ἐποχή τήν ἐμπειρία τῆς θείας ζωῆς. Ἡ τοπική Ἐκκλησία καλείται νά δημιουργεῖ χώρους διαλόγου μεταξύ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς καί τῆς θεολογικῆς ἔρευνας, ὥστε ἡ θεολογία νά παραμένει πάντοτε ἐμπειρική, ἐκκλησιαστική καί ζωντανή.
Στό πρόσωπο τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ συναντῶνται μέ θαυμαστή ἁρμονία ἡ ἀσκητική ἐμπειρία, ἡ θεολογική σοφία καί ἡ ποιμαντική διακονία. Δέν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ ἐκκλησιαστική συνείδηση τόν ἀναγνώρισε ὡς τόν σημαντικότερο θεολόγο τῆς δεύτερης χιλιετίας τοῦ χριστιανισμοῦ. Ἡ θεολογία του ἀποτέλεσε ἀπάντηση στίς μεγάλες πνευματικές καί θεολογικές προκλήσεις τοῦ 14ου αἰῶνος καί συγχρόνως ἀποκάλυψε μέ τρόπο βαθύ καί ἐμπειρικό τό μυστήριο τῆς θεώσεως τοῦ ἀνθρώπου, διδάσκοντας ὅτι ἡ μετοχή τοῦ ἀνθρώπου στόν Θεό εἶναι πραγματική καί ὄχι συμβολική, διότι ὁ Θεός κοινωνεῖται διά τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν Του.
Ἡ θεολογία αὐτή τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ἐπικυρώθηκε συνοδικά ἀπό τίς μεγάλες ἡσυχαστικές Συνόδους τῆς Κωνσταντινουπό-λεως (1341–1351), οἱ ὁποῖες ἀποτελοῦν ἕναν ἀπό τούς σημαντικότερους σταθμούς τῆς ὀρθοδόξου θεολογικῆς παραδόσεως. Μέ τίς Συνόδους αὐτές ἡ Ἐκκλησία ἐπιβεβαίωσε ὅτι ἡ ὁδός τῆς γνώσεως τοῦ Θεοῦ περνᾶ μέσα ἀπό τήν κάθαρση τῆς καρδίας καί τήν ἐμπειρία τῆς Θείας Χάριτος.
Γι᾽ αὐτό καί οἱ λεγόμενες «παλαμικές σπουδές» ἀποτελοῦν σήμερα, ὄχι μόνο στὴν Ἀνατολή, ἀλλά πλεόν καί στή Δύση, ἕναν ἀπό τούς πλέον γόνιμους τομεῖς τῆς θεολογικῆς ἔρευνας παγκοσμίως. Ἡ θεολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου συνεχίζει νά ἐμπνέει θεολόγους, ἐρευνητές καί πνευματικούς ἀνθρώπους, ἀναδεικνύοντας τήν ἐπικαιρότητα τῆς ὀρθοδόξου πνευματικῆς παραδόσεως καί τή βαθιά σύνδεσή της μέ τήν ἐμπειρία τῆς προσευχῆς καί τῆς ἡσυχίας. Καί ἡ ἀρχή αὐτή ἔγινε, τουλάχιστον στόν ἑλαδικό χῶρο, στά νεότερα χρόνια, ἐδῶ στή Θεσσαλονίκη, στήν Πόλη τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ.
Ἡ Θεσσαλονίκη ἔχει τή μοναδική εὐλογία νά συνδέεται μέ δύο μεγάλες θεολογικές καί ποιμαντικέςπροσωπικότητες τῆς χριστιανικῆς ἱστορίας. Στήν πρώτη χιλιετία τοῦ χριστιανισμοῦ ἡ πόλη ἁγιάστηκε καί σφραγίσθηκε ἀπό τό ἱεραποστολικό πέρασμα τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, ὁ ὁποῖος θεμελίωσε τήν τοπική Ἐκκλησία καί ἀπευθύνθηκε πρός αὐτήν μέ τίς γνωστές ἐπιστολές του πρός Θεσσαλονικεῖς. Στή δεύτερη χιλιετία, ἡ πόλη εὐλογήθηκε μέ τήν ἀρχιερατική παρουσία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Ἡ παρουσία καί ἡ διδασκαλία του ἐπηρέασαν βαθιά καί καθοριστικά τήν πνευματική ζωή τῆς Θεσσαλονίκης καί διαμόρφωσαν, ὄχι μόνο τήν ἐκκλησιαστική ταυτότητα τῆς πόλης, ἀλλά καί τήν πολιτιστική καί πνευματική της φυσιογνωμία.
Μέ κέντρο τήν Θεσσαλονίκη καί τό Ἅγιον Ὄρος, ἡ θεολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου ἐπηρέασε βαθιά τούς λαούς τῶν Βαλκανίων καί γενικότερα τόν ὀρθόδοξο κόσμο. Ἀπό τόν Ἅθωνα μέχρι τή Σερβία, τή Βουλγαρία, τή Ρουμανία καί τή Ρωσία, ἡ παλαμική παράδοση ἀποτέλεσε πηγή πνευματικῆς ἀναγεννήσεως καί θεολογικῆς δημιουργίας.
Σήμερα, σέ μία ἐποχή κατά τήν ὁποία ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος ἀναζητεῖ βαθύτερο νόημα καί αὐθεντική πνευματική ἐμπειρία, ἡ διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ παραμένει ἐξαιρετικά ἐπίκαιρη. Ἡ θεολογία του μάς θυμίζει ὅτι ὁ σκοπός τῆς χριστιανικῆς ζωῆς δέν εἶναι ἡ θεωρητική γνώση τοῦ Θεοῦ, ἀλλά ἡ ζωντανή κοινωνία μαζί Του.
Γι᾽ αὐτό καί τό παρόν συνέδριο, ὡς συνέχεια ἐκείνων πού κατά τό παρελθόν, ἐπί άρχιερατείας τοῦ μακαριστοῦ Μητροπολίτου Παντελεήμονος Β´ (Χρυσοφάκη), διοργάνωσε ἡ Ἱερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης, ἐπιθυμεῖ νά συμβάλει στήν περαιτέρω μελέτη καί προβολή τοῦ ἔργου τοῦ μεγάλου αὐτοῦ Πατρός καί Διδασκάλου τῆς Ἐκκλησίας, ὥστε ἡ παλαμική θεολογία νά γίνει ἀκόμη περισσότερο γνωστή στόν σύγχρονο θεολογικό καί πολιτιστικό διάλογο.
Πρίν κλείσω, ἐπιθυμῶ νά ἐκφράσω τίς θερμές μου εὐχαριστίες πρός ὅλους τούς ἐκλεκτούς εἰσηγητές καί τούς συμμετέχοντες ἐρευνητές, οἱ ὁποῖοι μέ τήν παρουσία καί τίς μελέτες τους πλουτίζουν τό συνέδριο καί συμβάλλουν οὐσιαστικά στήν βαθύτερη κατανόηση τοῦ θεολογικοῦ καί πνευματικοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Παράλληλα, ἐκφράζω τήν εὐγνωμοσύνη μου πρός τούς προέδρους τῶν συνεδριῶν, οἱ ὁποῖοι μέ τήν πολύτιμη ἐμπειρία καί τήν ἐπιστημονική τους ἐγκυρότητα θά συντονίσουν τόν θεολογικό διάλογο καί θά συμβάλουν καθοριστικά στήν ἐπιτυχία τῶν ἐργασιῶν τοῦ συνεδρίου.
Τέλος, ἐξαιρέτως εὐχαριστῶ τά ἐκλεκτά μέλη τῆς Ὀργανωτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συνεδρίου κ. Ἀνέστη Κεσελόπουλο – Ὁμότιμο Καθηγητή τοῦ Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ., Πρωτοπρεσβύτερο Χρυσόστομο Νάσση -Ἀναπληρωτή Καθηγητή τοῦ Τμήματος Κοινωνικῆς Θεολογίας καί Χριστιανικοῦ Πολιτισμοῦ Α.Π.Θ., Πρωτοπρεσβύτερο Γεώργιο Χειλᾶ – Ἐπίκουρο Καθηγητή τοῦ Τμήματος Θεολογίας Α.Π.Θ., Ἀρχιμανδριτη Κωνσταντῖνο Φουντουκίδη – ΜΑ Βυζαντινῆς Ἱστορίας καί Ἱεροκήρυκα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως, Πρωτοπρεσβύτερο Νικόλαο Χαμαμτζόγλου – ΜΑ Θεολογίας καί Γενικό Γραμματέα τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως καί κ. Γεώργιο Κεσελόπουλο – Δρα Λειτουργικῆς και Δρα Ὁμιλητικῆς, καθώς καί τούς κληρικούς καί λαϊκούς ὑπαλλήλους τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως, διότι ὅλοι τους συνέβαλαν μέ ζῆλο, ἐπιστημονική κατάρτιση καί ἐκκλησιαστικό φρόνημα στήν προετοιμασία καί τήν πραγματοποίηση αὐτῆς τῆς —σημαντικῆς, θεωροῦμε— διοργανώσεως.
Εὔχομαι ὁλόψυχα οἱ ἐργασίες τοῦ συνεδρίου νά ἀποβοῦν πνευματικά καί ἐπιστημονικά καρποφόρες καί νά συμβάλουν στήν βαθύτερη γνωριμία ὅλων μας μέ τήν θεολογική καί πνευματική κληρονομιά τοῦ μεγάλου Ἁγίου καί Ἀρχιεπισκόπου τῆς πόλεώς μας, Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ.
Καλή καί εὐλογημένη ἐπιτυχία στίς ἐργασίες τοῦ συνεδρίου.