Του Αρχιμανδρίτου του Οικουμενικού Θρόνου Γεράσιμου Φραγκουλάκη
Αννόβερο Γερμανίας
«Ἰδοὺ τί καλόν ἢ τί τερπνόν, ἀλλ’ ἢ τὸ κατοικεῖν ἀδελφοὺς ἐπὶ τὸ αὐτό» (Ψαλμ. 132,1). Με τούτα τα λόγια της Παλαιάς Διαθήκης, προσεγγίζουμε το πνευματικό γεγονός της πενθήμερης επισκέψεως του Παναγιωτάτου Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου στη Θεσσαλονίκη. Δεν πρόκειται μόνον περί μιας επισήμου παρουσίας, αλλά περί μιας εκχύσεως της χάριτος, κατά τα λόγια του Αποστόλου Παύλου: «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἴη μετὰ πάντων ὑμῶν» (Β΄ Κορ. 13,13).
Η παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη αναζωπυρώνει το φρόνημα του λαού του Θεού, ενισχύει τους δεσμούς με το Μητρικό Κέντρο της Ορθοδοξίας και χαρίζει ευκαιρίες πνευματικής ανανέωσης. Καθώς ο ίδιος ο Χριστός παρακαλούσε προς τον Πατέρα Του: «ἵνα πάντες ἓν ὦσιν» (Ιω. 17,21), το έργο της ενότητας δεν αποτελεί απλή οργανωτική επιδίωξη, αλλά βαθύτατη θεολογική απαίτηση, όπως σημειώνει και ο άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος: «Όπου ο Επίσκοπος, εκεί και η Εκκλησία» (Επιστολή προς Σμυρναίους 8,2). Η ενότητα απαιτεί κόπο, προσευχή, ταπείνωση και συνεχή αγώνα ενάντια στις διαιρετικές δυνάμεις του κόσμου.
Αξίζει να τονιστεί πως ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος αποτελεί φωτεινό παράδειγμα πνευματικού ηγέτη, που με αταλάντευτη πίστη, διάκριση και αγάπη, υπερβαίνει προσωπικές δυσκολίες για να υπηρετεί με αυταπάρνηση την Εκκλησία και τον λαό του Θεού. Το έργο και η στάση του εμπνέουν ελπίδα και ενότητα, ενώ η ευγένεια της ψυχής του και η σταθερότητα στις αρχές του αποτελούν υπόδειγμα για κάθε πιστό που ποθεί να ζει το Ευαγγέλιο στην πράξη.
Δέκα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη σύγκληση της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης, ενός γεγονότος που αποτέλεσε ιστορικό σταθμό για τη σύγχρονη Ορθοδοξία. Η Σύνοδος αυτή υπήρξε καρπός συλλογικής προσευχής και διαλόγου: «Πάντα δὲ ἐν τάξει καὶ κατὰ τάξιν γινέσθω» (Α΄ Κορ. 14,40). Ενίσχυσε τον διάλογο μεταξύ των τοπικών Εκκλησιών, προήγαγε την ενότητα και ανέδειξε, κατά τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, πως «ὁ ἀληθινός πλούτος της Εκκλησίας είναι η ομόνοιά της». Όμως δεν έλλειψαν και οι δυσκολίες, καθώς η αποχή ορισμένων Εκκλησιών ανέδειξε τις πληγές της διαιρέσεως, κατά το «ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἕξετε, ἀλλὰ θαρσεῖτε· ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον» (Ιω. 16,33). Η χάρις του Θεού, όμως, παραμένει εδραία· η Εκκλησία ζει «ἐπὶ τῇ πέτρᾳ» της πίστεως (Ματθ. 16,18).
Η απόφαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου να παραχωρήσει Αυτοκεφαλία στην Ουκρανική Εκκλησία, αν και προκάλεσε αντιδράσεις, είναι πράξη υπακοής στο πνεύμα του Αποστόλου Παύλου: «Ὅπου τὸ Πνεῦμα Κυρίου, ἐκεῖ ἐλευθερία» (Β΄ Κορ. 3,17). Οι δοκιμασίες που ακολούθησαν, με τη διακοπή κοινωνίας ορισμένων Εκκλησιών, δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως αδυναμία, αλλά ως «σταυρός», κατά το «εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν… ἀράτω τὸν σταυρόν αὐτοῦ» (Ματθ. 16,24). Η εκκλησιαστική ιστορία διδάσκει πως μέσα από θλίψεις γεννώνται νέες προοπτικές σωτηρίας.
Στις περιόδους κρίσεως, καθίστανται έκδηλα τα φαινόμενα παραπληροφόρησης και διχασμού, όπως ακριβώς προειδοποιεί ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής: «Ἡ διχόνοια εἶναι ἡ ρίζα πάσης κακίας». Ο δε Χριστός μάς υπενθυμίζει: «Πᾶσα βασιλεία μερισθεῖσα καθ’ ἑαυτῆς ἐρημοῦται» (Ματθ. 12,25). Τα μέσα αυτά διαβρώνουν την εμπιστοσύνη προς την εκκλησιαστική ηγεσία και αποδυναμώνουν το πνευματικό σώμα της Εκκλησίας. Καθήκον μας, κατά τον άγιο Βασίλειο τον Μέγα, είναι να στεκόμαστε «πυλώνας και εδραίωμα της αληθείας» (βλ. Α΄ Τιμ. 3,15), ενισχύοντας τη δικαιοσύνη και το φως της αγάπης εντός της κοινωνίας.
Κάποιοι διατείνονται πως το Φανάρι σβήνει, μα η ιστορική και πνευματική του αποστολή «οὐκ ἐκ τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐκ Θεοῦ» (Γαλ. 1,1) και στηρίζεται στη δύναμη του Σταυρού και της Αναστάσεως. Ο Παναγιώτατος, «ἐν ὑπομονῇ πολλῇ… ἐν ἀγρυπνίαις, ἐν νηστείαις» (Β΄ Κορ. 6,4-5), διακονεί την Εκκλησία, θυσιάζοντας ακόμη και προσωπικά όρια, προς χάριν της ενότητας και της σωτηρίας των ψυχών. Η πορεία του είναι δρόμος ανηφορικός, αλλά στηρίζεται στη Θεία Πρόνοια, όπως διδάσκει και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: «Όταν ο Θεός είναι μαζί μας, κανείς δεν μπορεί να είναι εναντίον μας» (βλ. Ρωμ. 8,31).
Το έργο της ενότητας δεν ανήκει μόνο στη διοίκηση, αλλά σε κάθε μέλος του σώματος της Εκκλησίας. «Ἕκαστος καθὼς ἔλαβεν χάρισμα εἰς ἑαυτὸν αὐτὸ διακονοῦντες ὡς καλοὶ οἰκονόμοι ποικίλης χάριτος Θεοῦ» (Α΄ Πέτρ. 4,10). Οφείλουμε να στηρίζουμε το Πατριαρχείο με προσευχή, συμμετοχή στον εκκλησιαστικό διάλογο και έμπρακτη αφοσίωση, θυμούμενοι το λόγο του αββά Ισαάκ του Σύρου: «Όπου υπάρχει ειρήνη, εκεί κατοικεί ο Θεός». Η Εκκλησία καλεί όλους να βαδίσουν τον δρόμο της ταπείνωσης, της ειλικρίνειας και της αλληλεγγύης, ώστε να συνδιακονήσουμε το μυστήριο της ενότητας και να γίνουμε, κατά το λόγο του Κυρίου, «ἄλας τῆς γῆς» και «φῶς τοῦ κόσμου» (Ματθ. 5,13-14).
Το μέλλον της Ορθοδοξίας δεν εξαρτάται από ανθρώπινους λογισμούς, αλλά από τη χάρη της Θείας Πρόνοιας. Ας παραδώσουμε την Εκκλησία στην αγάπη του Θεού και ας ανταποκριθούμε, κατά το μέτρο των δυνατοτήτων μας, στο κάλεσμα της ενότητας, της αγάπης και της αληθείας. «Πιστὸς ὁ καλῶν ὑμᾶς, ὃς καὶ ποιήσει» (Α΄ Θεσ. 5,24). Ας προσευχηθούμε ώστε το Φανάρι να συνεχίσει να διαδραματίζει τον ιστορικό και σωτηριολογικό του ρόλο, υπό τις πρεσβείες της Θεοτόκου και πάντων των Αγίων, προς δόξαν του Παναγίου Ονόματος του Κυρίου, «εἰς ἑνότητα πάντων» (βλ. Ιω. 17,21).