Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Θεσσαλονίκη, έκανε τα αποκαλυπτήρια δύο ξεχωριστών έργων της διακεκριμένης γλύπτριας Αφροδίτης Λίτη.
Την Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2026, αποκάλυψε ανδριάντα του Πατριάρχου Ιωακείμ Γ’, σε ειδική τελετή στον περίβολο του Μητροπολιτικού Μεγάρου της πόλεως. Ο ανδριάντας που φιλοτεχνήθηκε το 2013 είχε αποκαλυφθεί για πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2014 στον προαύλιο χώρο της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ, αλλά τώρα, με πρωτοβουλία του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, τοποθετήθηκε στο Μητροπολιτικό Μέγαρο, αφού ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ’ ήταν και Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (1874-1878).
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος επισκέφθηκε και τα Κοιμητήρια της Ευαγγελίστριας, ένα από τα σημαντικότερα σημεία της Θεσσαλονίκης, όπου έκανε τα αποκαλυπτήρια ψηφιδωτού του Αποστόλου Παύλου, έργο και πάλι της γλύπτριας Αφροδίτης Λίτη.
Παραθέτουμε, στη συνέχεια, δύο κείμενα της κας Αφροδίτη Λίτη, με τα οποία εξηγεί το σκεπτικό της για την δημιουργία των δύο αυτών έργων.
ΓΛΥΠΤΟΣ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΙΩΑΚΕΙΜ ΤΟΥ Γ’
Με την ανάθεση του ανδριάντα του Πατριάρχη Ιωακείμ του Γ’ στον αύλιο χώρο του Μητροπολιτικού Ναού της Θεσσαλονίκης θεωρώ ότι δημιουργώ ένα βήμα μεταξύ του έργου και του ανθρώπου συμβάλλοντας στον προσδιορισμό μίας συνεχούς πορείας κατάδυσης στο Βασίλειο της ψυχής.
Με τη λέξη “κατάδυση” συμβολίζουμε την ικανοποίηση μίας ανάγκης ασφάλειας, χαλάρωσης, τρυφερότητας, και προσγείωσης, είναι η επιστροφή στην “πηγή της ζωής”.
Η επιβλητική μορφή του μας προσκαλεί σε μία κατάδυση στις προσωπικές μας μνήμες και στο συλλογικό υποσυνείδητο.
Στο συγκεκριμένο έργο προσπαθώ να υπηρετήσω ένα μυστικό σκοπό, που βασίζεται στην ενδελεχή παρατήρηση του κόσμου και τη βαθιά αγάπη για τη ζωή.
Αφορά μία γλυπτική η οποία απευθύνεται στις αρχέγονες αναζητήσεις μας για την αποκατάσταση της ισορροπίας με τον εσωτερικό μας κόσμο.
Συγχρόνως επαναπροτείνω την οργανική σχέση γλυπτού και δημοσίου χώρου, προκαλώντας τον διάλογο του σύγχρονου έργου και μίας παράδοσης από την οποία αντλώ.
Επίσης δε μπορώ να παρακάμψω την ανάγκη του ανθρώπου για την ομορφιά, την αισθητική και τη χαρά που αυτή προσφέρει. Προς τούτο προτείνω μία τέχνη που υποστηρίζει τους όρους “κοσμώ” και μεταφέρω στη φόρμα της την Ιστορία.
Δημιουργώ μία γλυπτική εγκατάσταση η οποία αφουγκράζεται το χώρο της και συνυπάρχει οργανικά με αυτόν, υποδέχοντάς την απολύτως φυσιολογικά, σα να ήταν πάντα εδώ στην Ιστορική πόλη της Θεσ/κης.
Έργο σύγχρονο, αλλά και των Σουμερίων, των Ασσυρίων, των αρχαίων Ελλήνων και των Βυζαντινών. Έχει γίνει με ενθουσιασμό. Μεγάλη υπομονή και εύρος δουλειάς. Το γλυπτό του Πατριάρχη Ιωακείμ είναι μία μνημειακή φυσιοκρατική μορφή η οποία διατηρεί την ισχυρή σχέση της με τα αρχέτυπα και τις έννοιες.
Η μετωπική στάση της φιγούρας ανακαλεί τις θεότητες για τις οποίες εργάστηκαν οι αρχαίοι γλύπτες και συμπλέει με τα γλυπτά ως δώρα και σύμβολα.
Ο ζωτικός και ζωντανός διάλογος με το περιβάλλον του γλυπτού σχηματίζει μία αύρα γύρω του με αποτέλεσμα να μας χαρίζει τη ζωογόνο αφύπνιση της μεγαλειώδους ηρωικής μορφής του δις Πατριάρχη Κων/πόλεως Ιωακείμ του Γ’.
Αφροδίτη Λίτη
ΨΗΦΙΔΩΤΟ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΠΑΥΛΟΥ
Η υλοποίηση του τρίπτυχου έργου του Αποστόλου Παύλου, στο χώρο του βήματος του κηρύγματός του προς τους Θεσ/κείς είναι το έρεισμα για να αναφερθώ στην πηγή που δυναμώνει το έργο μου σε όλη τη διάρκεια της εξέλιξής του που είναι η τέχνη του ψηφιδωτού.
Όλοι οι μεγάλοι πολιτισμοί έχουν λίγο πολύ κάνει χρήση αυτής της τεχνικής.
Για μένα ξεχωριστές εκπλήξεις και επιρροές υπήρξαν τα ψηφιδωτά των Αζτέκων στη γλυπτική και οπωσδήποτε τα αρχαιοελληνικά, τα Βυζαντινά και τα Ισλαμικά.
Από τους νεότερους καλλιτέχνες καθοριστική ήταν η γνωριμία μου με το έργο του μεγάλου Gaudi, καθώς και με τα γλυπτά της Niki de Saint-Phalle.
Πάντα με εντυπωσίαζε το γεγονός ότι ένας πολιτισμός του οποίου την τέχνη λάτρεψα, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι δεν έκαναν χρήση ψηφιδωτών, ενώ οι Ασσύριοι και οι Κινέζοι χρησιμοποιούσαν τεχνικές εφυάλωσης στα έργα τέχνης τους.
Βέβαια ως ψηφιδωτό μπορεί να ορισθεί και η χρήση ελάχιστων μονάδων – ψηφίδων πάνω σε ένα γλυπτό, όπως τα μάτια από όστρακα πάνω στα πρόσωπα των γιγάντιων όρθιων ανθρωπόμορφων ειδωλίων στις Νήσους του Πάσχα που αγνάντευαν τον Ωκεανό, τόσο έντονα και με τόση αρμύρα που τα ψηφιδωτά όστρακα ξεπετάχτηκαν από τις κόγχες και οι ερευνητές τα περισυλλέγουν δίπλα στα πόδια τους.
Η λειτουργία της ψηφίδας στην προσωπική μου δουλειά είναι να συνδεθεί το φως, το χρώμα και η πληρότητα των καμπυλωτών μορφών μέσα από μία και μόνο επιφανειακή χρήση.
Μέσα από αυτήν την σύνδεση επιζητώ να αποκαλύψω για μένα και τον θεατή, το μεγάλο μυστήριο του ψηφιδωτού που είναι η διττή παρουσία της μονάδας και τις θρυμματισμένης γαλαξιακής παρουσίας τού πλήθους των ψηφίδων που αγκαλιάζουν τα όρια ενός όγκου.
Η αίσθηση αυτή που ενυπάρχει και στις κυτταρικές δομές στην αρχιτεκτονιμένη επιφάνεια της ανδρικής φιγούρας και των δένδρων είναι το Α και το Ω που φέρνει τη σχέση του χρώματος προς τον όγκο σε μία αξεπέραστη πληρότητα. Η πληρότητα αυτή είναι ο στόχος της δουλειάς μου με το συγκεκριμένο ψηφιδωτό.
Μέσα από τα χρόνια της μελέτης μου προσπαθώ να φτάσω σε μία εμβάθυνση του μοναδικού σημείου πάνω στην επιφάνεια εδώ συγκεκριμένα της φιγούρας του Αποστόλου Παύλου όπου η κάθε συγκεκριμένη ψηφίδα στέλνει το φως μέσα από τη μορφή σα να εκπηγάζει από τα έγκατά της μετατρέποντας το έργο σε πηγή φωτός. Με αποτέλεσμα αυτή η λάμψη τής επιφοίτησης να διασπείρεται σαν τους καρποφόρους σπόρους της ροδιάς ως τα πέρατα της οικουμένης.
Αφροδίτη Λίτη
Φωτό: Νίκος Παπαχρήστου