«Αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων, μηδέ γένος πατέρων αισχυνέμεν» (Όμηρος)
(Να είστε πάντα πρώτοι και καλύτεροι από όλους και ποτέ να μη ντροπιάζετε τους προγόνους σας)
«Φανείτε άξιοι απόγονοι ενδόξων προγόνων» (Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος)
Κυριακή 4η Ιανουαρίου 2025. Ο Ιερός Ναός του Μεγάλου Αγίου Βασιλείου και ο Πειραιάς, ευλογήθηκαν από την ιερά εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και τα ιερά κειμήλια του Ιερού Ναού των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Φερτεκίου Νίγδης Καππαδοκίας, της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Εκατό χρόνια μετά το ξέβρασμα της «αγἐλης» των προγόνων τους στα βράχια της Πειραϊκής, οι απόγονοι των Φερτεκιωτὠν, της Ιεράς Μητροπόλεως Ικονίου Καππαδοκίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τέλεσαν για πρώτη φορά από το 1924 κοινό ιερό μνημόσυνο στον Ιερό Ναό του Ουρανοφάντoρος εορτάζοντος Μεγάλου Αγίου Βασιλείου της Ιεράς Μητροπόλεως Πειραιώς. Εδώ «ανάμεσα από Καλλίπολη και Τζάνειο», όπου οι πρόγονοί τους ξαναπροσευχήθηκαν μετά τον σπαραξικάρδιο αποχωρισμό, της περίλαμπρης εκκλησιάς τους, των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Φερτεκίου, στη νέα εκκλησιά του Μεγάλου Αγίου Βασιλείου τους, στον «Θεόν τον Επουράνιον». Συναντήθηκαν για να τιμήσουν και να μνημονεύσουν τους από αιώνων Ρωμηούς προγόνους τους, οι οποίοι προσεύχονταν κάθε στιγμή όπου κι αν πατούσαν και οι οποίοι «με τον σταυρό ξεκινούσαν τη μέρα τους και με τον σταυρό την τελείωναν».
Εδώ στα «βοτσαλάκια της Φρεαττίδος», όπου οι πρόγονοί τους έβλεπαν με την απερίγραπτη πίστη τους «άγιους και αγγελάκια», εν πλήρει συγκινήσει εντός του μεγαλοπρεπούς Ιερού Ναού του Πειραιώς, του προσφάτως ανακαινισθέντος από τον Μέγα Άρχοντα Ευεργέτη κύριο Αθανάσιο Μαρτίνο, και δίπλα στα νοσοκομεία, ξαναντάμωσαν οι δύο εκ Καππαδοκίας Αγιοτρόφοι: ο Μέγας ιατρός και πανεπιστήμων Άγιος Βασίλειος, με τον Αρχάγγελο του Φερτεκίου, πιστό αντίγραφο της εικόνος του οποίου ήρθε για την ιερή στιγμή από τον Ιερό Ναό της Αγίας Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Βαρβάρας της Θεσσαλονίκης, όπου ησυχάζει ευλογών. Εδώ έσμιξαν οι τρείς γωνιές της Αγιοτόκου Ιεράς Γης, η Καισάρεια του Μεγάλου Βασιλείου, το Κάστρο (Νίγδη) του Αρχαγγέλου και η Νεάπολη (Νέβσεχιρ) της Παναγίας και του Αγίου Ενδόξου Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, με την φροντίδα του εγκάρδιου οικοδεσπότου και ιερατικώς προϊσταμένου του Ιερού Ναού, Καππαδόκα Rum papaz Θεόφιλου Προυσαλίδη. Με Σεπτή Εντολή του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου παρέστη ιερουργών ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κρήνης (Τσεσμέ Ιωνίας, έναντι Χίου) και Πατριαρχικός Έξαρχος Μελίτης (Μάλτας) και καθηγητής του Ε.Κ.Π.Α., κ. Κύριλλος, ο οποίος εγκαρδίως από του Ιερού Βήματος ευχαρίστησε τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πειραιώς και Φαλήρου κ. Σεραφείμ για την άδεια παρουσίας του.
Οι προσερχόμενοι ενορίτες, ενορίτισσες και επισκέπτες, προσκύνησαν με σεβασμό και συγκίνηση τόσο την ιερά εικόνα του εκ Φερτεκίου Αρχαγγέλου Μιχαήλ όσο και τα εκ Θεσσαλονίκης προσκομισθέντα Ιερά Κειμήλια από τον Ιερό Ναό των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Φερτεκίου, τα οποία μετά πολύ πόνου ψυχής μετέφεραν στην Ελλάδα μέσα στους μπόγους του ξεριζωμού οι εκ Φερτεκίου άνδρες και γυναίκες ήτοι: μια βυζαντινή ιερή εικόνα του Αγίου Βασιλείου, οικογενειακό κειμήλιο της κυρίας Αφροδίτης Τερψίδου, και έναν ιερό ασημένιο βαρύτιμο και περίτεχνο επιτροπικό δίσκο. Ο τελευταίος μεταφέρθηκε από το εκκλησιαστικό μουσείο του Ιερού Ναού της Παρθενομάρτυρος Αθληφόρου Αγίας Μαρίνης Άνω Τούμπας Θεσσαλονίκης κατόπιν σχετικής αδείας του οικείου Ιεράρχου, Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου και εγκρίσεως του ιερατικώς προϊσταμένου του Ιερού Ναού, πανοσ. αρχιμανδρίτου π. Διονύσιου Νικολαΐδη. Επιπλέον εκτέθηκαν ιερά κειμήλια, όπως ιερατικά βιβλία του προηγούμενου αιώνος στην Καραμανλίδικη γραφή από τη βιβλιοθήκη του Κλεάνθη Νικολαΐδη, Πειραιώτη εκ Φερτεκίου, αποφοίτου της Εμπορικής Σχολής της Χάλκης και αρχιλογιστή του Μεγάλου Ευεργέτου της Αγίας Μ.τ.Χ.Ε. μακαριστού Παναγιώτου Αγγελοπούλου, καθώς και η αλυσίδα από την ιερά κανδήλα του παρεκκλήσιου του Αγίου Παντελεήμονος του εν Φερτεκίω Ιερού Ναού.
Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Κρήνης (Τσεσμέ Μικράς Ασίας) κ. Κύριλλο μετά των συλλειτουργούντων πανοσ. αρχιμανδρίτου π. Θεόφιλου και των λοιπών εφημερίων του Ιερού Ναού, τελέστηκε το Ιερό Μνημόσυνο υπέρ των απανταχού αναγκαστικώς διασκορπισθέντων Φερτεκιωτών και αναγνώστηκαν τα ονόματα των εκ Φερτεκίου μεγάλων αειμνήστων Ιεραρχών, Ιερέων και Μοναχών: Μητροπολίτου Τραπεζούντος κυρού Κωνστάντιου του Β΄ Καρατζόγλου, του πρώτου Μητροπολίτου Κεντρώας Αφρικής κυρού Κυπριανού Παπαδοπούλου και του πανοσ. αρχιμανδρίτου προηγουμένου και Κτήτορος του Ιερού Ησυχαστηρίου (Ιερά Μονή) Οσίου Νικοδήμου Κιλκίς κυρού Χρυσοστόμου Τσαβδαρίδη, του περίφημου Καυσοκαλυβίτου μοναχού κυρού Ιακώβου, του επίσης περίφημου καλλιγράφου Σιμωνοπετρίτου μοναχού κυρού Ιωακείμ και των τελευταίων ιερέων του Ιερού Ναού των Ταξιαρχών. Επίσης αναγνώστηκαν και τα ονόματα Ευεργετών, επιστημόνων, επιφανών και λαϊκών ανδρών και γυναικών εκ Φερτεκίου.
Στη συνέχεια, όλοι μετέβησαν στο παρακείμενο Πνευματικό Κέντρο του Ιερού Ναού στο οποίο εκτέθηκαν φωτογραφίες από την ζωή των Φερτεκιωτών στα πρώτα τους χρόνια στην Καλλίπολη του Πειραιώς, από το αρχείο του Κλεάνθη Νικολαΐδη.
Παρόντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Κρήνης, ο Καππαδόκας π. Θεόφιλος παρουσίασε το βιογραφικό του εκ Θεσσαλονίκης Φερτεκλή καθηγητού κ. Κωνσταντίνου Β. Τερψίδη, ο οποίος σε μια προσπάθεια «να εκμεταλλευτεί όλο το μόχθο του παρελθόντος των προγόνων του και προκειμένου να μην παραμείνουμε για πάντα στη νηπιακή ηλικία της γνώσης» (Κικέρων), πασχίζοντας για το παρόν όπως εκείνοι και οραματιζόμενος το μέλλον, παρουσίασε με τη βοήθεια πλήθους διαφανειών, την από αιώνων παρουσία των Ρωμηών στο Φερτέκι της Καππαδοκίας. Τεκμηριωμένα, με αναφορές Αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων και φιλοσόφων, μαρμάρινες επιγραφές, Πατριαρχικά Σιγίλλια, οθωμανικά κιτάπια, χάρτες, έγγραφα, φωτογραφίες του προηγουμένου αιώνος, σύγχρονες Τουρκικές μελέτες και προφορικές μαρτυρίες Ρωμηών και Τούρκων, ξεδίπλωσε την καταχωνιασμένη ιστορία τους, εν μέσω συνεχών διωγμών, αλλά και συνεχούς αμφισβητήσεως, από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου μέχρι το Γενόφονο 1924, το αξέχαστο στη μνήμη όλων των Καππαδοκών έτος. Συνέχισε με το επώδυνο και πρωτόγνωρο ταξίδι για τη μητέρα Ελλάδα και την απογοητευτικά σκληρή και αφιλόξενη «υποδοχή» τους. Πολύ μεγάλη συγκίνηση προκάλεσε η αυτολεξεί αφηγήσεις των Φερτεκιωτών γυναικών, από το αρχείο του Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, οι οποίες διεσώθησαν χάρη στο εμπνευσμένο ζεύγος Μερλιέ, από την κυρία Αγγελική Βασιλική.
Ο ομιλητής – παρουσιαστής ανέδειξε και τόνισε τεκμηριωμένα την από αιώνων τεράστια συμβολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, για τη διάσωση και διατήρηση τόσο της ελληνικής ταυτότητας όσο και της ορθόδοξης χριστιανικής πίστεως των Ρωμηών, στο φρούριο της εσχατιάς της Ευρώπης, την Αγία Καππαδοκία και ο οποίος αγώνας συνεχίζεται αμείωτος και ποικιλόμορφος στις μέρες μας, σε κάθε γωνιά της Οικουμένης. Περιέγραψε και τον αγώνα των εν Κωνσταντινουπόλει Φερτεκιωτών δια της αδελφότητός τους η σκέψη των οποίων ήταν πάντα στο χωριό που από ανάγκη άφησαν. Διευκρίνισε την ελληνική ομιλουμένη Φερτεκιώτικη Καππαδοκική διάλεκτο, με βάση τις μελέτες τόσο του ακαδημαϊκού Καππαδόκα Καρολίδη, όσο και του καθηγητού του πανεπιστήμιου της Οξφόρδης Ser Dawkings. Διευκρίνισε τον ιδιαίτερο και καίριο ρόλο των «Αγάσσων» Καππαδοκισσών γυναικών, οι οποίες κάλυψαν επάξια όλα τα κενά των εν μεταναστεύσει ανδρών τους. Περιέγραψε με σαφήνεια τα μυστικά της επιβίωσής τους, τον σημαντικότατο ρόλο της πίστεώς τους στην καθημερινότητά των, τη σχέση τους με τους Τούρκους γείτονες αλλά και με τους φερμένους τελευταία από την Μακεδονία.
Αναφέρθηκε στα ήθη και τα έθιμά τους, την καθημερινά λειτουργούσα! περίλαμπρη και περίτεχνη εκκλησιά του Ταξιάρχου τους, τις 17 εκκλησιές!, το σχολείο, το λουτρό, το υπόγειο κελάρι τους, τις σημαντικότατες προσωπικότητές τους, πλείστες εκ των οποίων υπηρετούσαν την Υψηλή Πύλη, τα κετικλίδικα καπηλειά τους στον Γαλατά, την αποκλειστικότητα με φιρμάνι παραγωγής οίνου και ρακής, τ΄ αρχοντόσπιτά τους, τις περίλαμπρες φορεσιές, την έγνοια των μεταναστών τους γι΄ αυτούς, εκεί στη μοναξιά και σε ένα εχθρικό από πολλές απόψεις περιβάλλον. Μίλησε με πόνο για τον Ιερό Ναό των Φερτεκιωτών στον Γαλατά του οποίου το μαρτύριο έχει βιώσει από νέος διάκονος ο Οικουμενικός Πατριάρχης μας και ο οποίος αγωνίζεται για την δικαίωσή του. Υπενθύμισε την συνήθεια των Καππαδοκών, να παίρνουν γυναίκα από τον τόπο τους και να κάνουν πολλά παιδιά υπό δύσκολες συνθήκες. Επικαιροποίησε τα δύο τελευταία, κτυπώντας τον κώδωνα του κινδύνου και την προσοχή την οποία πρέπει να επιδείξουμε σήμερα ώστε να μη επαναληφθεί η ιστορία των Καππαδοκών, την οποία ταύτισε απόλυτα με το τεράστιο κύμα μετανάστευσης των Νεοελλήνων προς το εξωτερικό και τους φόβους τους οποίους αυτή εγκυμονεί τόσο για το Γένος και την Ελλάδα όσο και για την ταυτότητα των απογόνων τους.
Έκλεισε την παρουσίασή του τονίζοντας ότι έχουμε μια περίλαμπρη ιστορία χιλιάδων ετών αλλά το μείζον είναι, τι θα κάνουμε εμείς από δω και πέρα, ενώ ζήτησε από τους παρευρισκομένους να ακούν και να εφαρμόζουν τις πατρικές συμβουλές και τις προτροπές του Οικουμενικού μας Πατριάρχου, του έχοντος τεράστια πείρα ζωής και αγάπης για το Γένος μας. Η παρουσίαση ολοκληρώθηκε υπό τον ήχο της μουσικής του αγαπημένου χορού με τα κουτάλια των Φερτεκιωτών κι όλων των Καππαδοκών, το τελετουργικό λαμπαδοχόρευτο ξακουστό σε όλους κόνιαλι.
Στο τέλος της εκδηλώσεως ο Σεβασμιώτατος, αφού μετέφερε τον εγκάρδιο Χαιρετισμό του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. κ. Βαρθολομαίου, ευχαρίστησε τους παρευρισκομένους, και συνεχάρη τον παρουσιαστή για την πολύκοπη, μακροχρόνια και υψηλού εις βάθος ακαδημαϊκού επιπέδου, αντικειμενική, αμερόληπτη παρουσίασή του και ευχήθηκε σε όλους ένα ειρηνικό, ελπιδοφόρο και πολύκαρπο νέο έτος. Η εκδήλωση έκλεισε με προσφορά στους παρευρισκομένους κολλύβου, αγιασμού από το αγίασμα του Αγίου Παντελεήμονος Φερτεκίου και εικόνα του Αρχαγγέλου με σφραγίδα και την ευχή του Οικουμενικού Πατριάρχου. Συγκινητική ήταν η προσέλευση Φερτεκιωτών απ΄ όλο το λεκανοπέδιο, αλλά και ενοριτών που θέλησαν να μάθουν για την διαφημιζόμενη πλέον Καππαδοκία και οι οποίοι στο τέλος έκαναν πολύ ενδιαφέρουσες ερωτήσεις στον παρουσιαστή.
Την εκδήλωση τίμησαν, ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Κυπριακών Οργανώσεων Ελλάδος δικηγόρος κ. Γεώργιος Συλλούρης, ο Φερτεκιώτης ανώτατος αξιωματικός κ. Ανέστης Αλευρίδης, ο Κωνσταντίνος Ζαρμακούπης διευθυντής αγγειοχειρουργικής της Ευρωκλινικής, η κα Ουρανία Φατώλα από το Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών, η αγωνίστρια Αιγινίτισσα Ολυμπία Χαλδαίου μετά του συζύγου της καπετάν Παναγή Μπίτρο κ.α.
Θερμές ευχαριστίες προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Πειραιώς κ. Σεραφείμ. Επίσης ευχαριστούμε την κυρία Αγγελική Βασιλική της οποίας η ιερά πατρίδα, τα αγωνιστικά Ψαρά, δέχθηκαν χιλιάδες πρόσφυγες της μαρτυρικής Ιωνίας καθώς και όλους τους συνεργάτας του Ιερού Ναού για την εγκάρδια και ουσιαστική βοήθειά τους.
