Μητροπολίτου πρ. Χαλκηδόνος Ἀθανασίου
Ὅταν πονηροί ὁμιλοῦν περί κοινωνίας σχεδόν πάντοτε ἐννοοῦν τήν συμβίωσιν μετά ἀνηκόντων εἰς τό εἶδος των. Ὁ ζωγράφος ὅμως M. Kievert σκέπτεται περαιτέρω. Κατ᾿ αὐτόν δισεκατομμύρια ζώων ἀνήκουν εἰς τά λειβάδια, τούς σταύλους, τά σφαγεῖα, καί τούς οἴκους. Εἰς τούς πίνακας του παριστᾶ μελλοντικά ὁράματα, εἰς τά ὁποία ζοῦν μαζύ μετ᾿ ἰσότητος παιδιά που παίζουν και χαλαροί ἀνεπτυγμένοι μέ ἀγελάδας, ἀρνία, χοίρους, πουλερικά, εἰς τήν παραλίαν, τούς δρόμους καί τά κέντρα ἀγοράς.
Ὄπισθεν ὅμως τοῦ εἰδυλλίου κρύπτεται μία βαθεῖα κριτική τῶν δομῶν ἰσχύος. Ὁ παρατηρῶν τάς εἰρηνικάς καί ἁρμονικάς παραστάσεις πλησιέστερον, βλέπει ἀκόμη τά ὑπολείμματα τῆς κεφαλαιοκρατικῆς καταστροφικῆς τάξεως νά ὑποφώσκουν μέ τά τεράστια μπετόν, τούς ἄβατους μεγαλοδρόμους, τήν ἔλλειψιν “ὠφελίμων” ζώων καί ἐργοστασίων σφαγῆς αὐτῶν. Καί τίθεται τό ἐρώτημα: Τί χωρίζει τόν ἄνθρωπον ἀπό τό ζῶον καί τί τόν συνδέει; Διά τό θέμα δέ τοῦτο ἐγράφησαν οὐκ ὀλίγα ὑπό βιολόγων, ψυχολόγων, ἐρευνητῶν τοῦ ἐγκεφάλου, ἀνθρωπολόγων, καί φιλοσόφων, ὅπως τά ἀκόλουθα: Ἡμεῖς τά ζῶα. Τό ζῶον τό ἀποκαλούμενον ἄνθρωπος. Ὁ ἄνθρωπος ὡς ζῶον. Ὁ ἄνθρωπος ὡς ἠθικόν ζῶον. Τό λογικόν ζῶον. Τό ζῶον παρ᾿ ἡμῖν.
Συζητοῦν ἀπό μακρόν τό πόσον ὁμοιάζουν ἄνθρωποι καί ζῶα. Ἐάν μεταξύ των ὑπάρχουν σκληροί χωρισμοί ἤ ἠπιότεροι.
Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕν ζῶον. Τήν παλαιάν αὐτήν ἄποψιν ἐπαναλαμβάνει ἡ Μ. Challenger, ἡ ὁποία τονίζει ὅτι ἀπό αἰώνων ζῶμεν ὡσάν νά μήν ἔχομεν καμμίαν σχέσιν πρός τόν κόσμον τῶν ζώων.
Τό ἀντίθετο ὑποστηρίζει ὁ H.J.Schädlich, λέγων: μισῶ καί περιφρονῶ τό ζῶον πού καλεῖται ἄνθρωπος καί ἀνοίγει το πανόραμα τοῦ φόβου. Ἀφηγήσεις διά τήν ἀνθρωπίνην ἐγκληματικότητα τοῦ ἐθνικοσιοσιαλισμοῦ καί σταλινισμοῦ ἀλλά καί διά τήν ἀγριότητα τῶν ἐπί μέρους. Εἶναι αὔτη ἀνθρώπινη;
Κατά τά ὅσα γνωρίζομεν μόνον ὁ ἄνθρωπος ἠμπορεῖ νά πράξει τοῦτο.
Ὁ ἄνθρωπος κατά τόν M. Gabriel εἶναι ἕν ὑβριδικόν ὄν ἀπό πνεῦμα καί φύσιν. Κατά δέ τόν M. Bleif, μία ἀντιθετική μίξις ἐγωϊσμοῦ, ὑπολογισμοῦ, συνεργασίας καί συναισθήματος. Εἶναι ἕν ἐλεύθερον πνευματικόν ζῶον μέ τήν ἱκανότητα κριτικῆς, σκέψεως καί ἠθικῆς. Ὅμως ἄνευ τῆς ἱκανότητος αὐτῆς θά μποροῦν τά ζῶα νά ἔχουν λογικότητα; Πάντως ὅσον περισσότερον ἐρευνοῦμεν τόσον γίνεται σαφές πόσα ὁλίγα γνωρίζομεν.
Ἡ λέξις ὅμως ζῶον ἔχει καί μεταφορικήν σημασίαν ἤτοι: μειωτικός ἤ καί ὑβριστικός χαρακτηρισμός ἀνθρώπων χωρίς μυελόν (pecus). Ὑπάρχουν βεβαίως καί ζῶα μετά σχετικῆς εὐφυΐας ὅπως ὁ πίθηκος, ὁ κόραξ, οἱ ἐλέφαντες, τά δελφίνια καί ἄλλα, τά ὁποῖα δυνατόν νά ἔχουν καί μορφολογικήν πρός τόν ἄνθρωπον ὁμοιότητα (βοῦς, χοῖρος καί ἄλλα).
Ὡσαύτως χρησιμοποιεῖται καί ἡ λέξις κτῆνος ἐν προκειμένω, ἡ ὁποία ἧτο ἡ παλαιοτέρα ὀνομασία μεγάλων ζώων, ἰδίως οἰκόσιτων, δηλοῦσα μειωτικῶς τόν τρόπον ἐνεργείας, συμπεριφοράς κλπ, ὁ ὁποῖος δέν ἁρμόζει μέ τήν ἀνωτέραν ἠθικήν καί πνευματικήν ὑπόστασιν τοῦ ἀνθρώπου, τοῦ χυδαίου κατά ταῦτα ὠμοῦ ἀπανθρώπου μέ κατώτερα ἔνστικτα.
Τέλος, δέον νά ἀναφερθεῖ, ὅτι εἰς τήν τέχνην τῆς Ἀρχαίας Ἑλλάδος ὑπῆρχον παραστατικά γλυπτά μαρτυρίας τῶν Κενταύρων. Οὗτοι ἦσαν ὑβριδικά ἠμιανθρώπινα πλάσματα τῆς Ἑλληνικῆς μυθολογίας πιθανῶς ὡς ἰδέα τῆς ἀπεικόνισης τῶν ἐντόνων καιρικῶν φαινομένων. Καί αὐτά παρίστανται μέν ἀνθρωπόμορφα μέ ἀνθρώπινο τό ἄνω τμῆμα τοῦ κορμοῦ καί ζωϊκόν τό κάτω. Ὡς ἰδιοσυγκρασία φαίνεται ὁτί δέν ἦσαν ἀρκετά ἰσορροπημένοι καί παρουσιάζονται ὠς εἴδη πρωτόγονα πού ὀφείλουν περισσότερα στήν ζωϊκήν φύση τους παρά στήν ἀνθρώπινη κληρονομία των.
Ἐστε τοίνυν πρωτίστως ἄνθρωποι καί οὐχί pecora.[1]
1- C. Weber Herfort, Mischwesen Mensch, Publik Forum 18 (2023) s 6.