John D. Zizioulas, Metropolitan of Pergamon, Orthodoxy, Editors: Bishop Maxim Vasiljević, Stavros Yangazoglou, Sebastian Press 2026, 402 pages
Σταύρος Γιαγκάζογλου
Χάρη στον ακαταπόνητο μόχθο του επισκόπου Μαξίμου (Βασίλγεβιτς), Μητροπολίτη Λος Άντζελες της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στη Δυτική Αμερική, ετοιμάστηκε και ήδη κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Sebastian Press ένας νέος τόμος στα Αγγλικά που περιέχει σημαντικά θεολογικά κείμενα του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα), τα οποία παρουσιάζουν με περιεκτικό, προσιτό και σύντομο τρόπο μία εισαγωγή στην ορθόδοξη χριστιανική πίστη.
Το βιβλίο συμπυκνώνει μια ολόκληρη ζωή και πορεία θεολογικής σκέψης σε τρία αλληλένδετα μέρη: «Η Ορθόδοξη θεολογική θεώρηση του κόσμου και της ζωής», «Η Ορθοδοξία στην Ιστορία» και «Η Ορθοδοξία και ο σύγχρονος κόσμος». Η Αγία Τριάδα δεν είναι μια αφηρημένη δογματική έννοια, αλλά η ίδια η πηγή κάθε ύπαρξης, και ότι η Εκκλησία –κατανοούμενη και βιούμενη ως κοινότητα και ως κοινωνία –είναι ο τόπος όπου ο άνθρωπος ανακτά την αληθινή του ταυτότητα ως πρόσωπο πλασμένο κατ’ εικόνα του Τριαδικού Θεού.
Ο Ιωάννης Ζηζιούλας αναλύει αυτό το όραμα της Εκκλησίας μέσα από την Ευχαριστία και τα μυστήρια, μέσα από τη μαρτυρία των Πατέρων, μέσα από το Μεγάλο Σχίσμα και την ιστορία των σχέσεων Ανατολής-Δύσης, και καταλήγει στα επίκαιρα ζητήματα της εποχής μας, όπως η παγκοσμιοποίηση, η τεχνολογία, η βιοηθική, η κλιματική αλλαγή, το διαδίκτυο και η τεχνητή νοημοσύνη, η εκκοσμίκευση και το μέλλον του οικουμενικού διαλόγου.
Αντλώντας από την πατερική παράδοση και μέσα από δεκαετίες ενασχόλησης με τη σύγχρονη φιλοσοφία και θεολογία, ο Ιωάννης Ζηζιούλας δεν προσφέρει ένα συστηματικό εγχειρίδιο, αλλά μια ζωντανή θεολογία –ριζωμένη στην Ορθόδοξη λατρεία, διαμορφωμένη από την ευχαριστιακή κοινότητα της Εκκλησίας και προσανατολισμένη προς την εσχατολογική μεταμόρφωση του ανθρώπινου προσώπου και του σύμπαντος κόσμου.
Παραθέτουμε τον Πρόλογο του νέου αυτού βιβλίου:
Π ρ ό λ ο γ ο ς
Η Ορθοδοξία αποτελεί μια μοναδική έκφραση της χριστιανικής πίστης – ριζωμένη στην αρχαία ζωή της Εκκλησίας, αλλά ταυτόχρονα αθόρυβα λαμπερή μέσα στις αβεβαιότητες του σύγχρονου κόσμου. Αυτό που ακολουθεί στο βιβλίο αυτό δεν είναι ένα σύστημα ιδεών, αλλά μια πρόσκληση: να εισέλθουμε σε έναν τρόπο θέασης των πραγμάτων, σε έναν τρόπο ζωής, σε έναν τρόπο υπάρξεως. Διότι το ερώτημα δεν είναι μόνο τι διδάσκει η Ορθοδοξία, αλλά τι σημαίνει να υπάρχει κανείς ως Ορθόδοξος – να βλέπει τον κόσμο ως κοινωνία και να δέχεται τη ζωή ως δώρο.
Ο τόμος αυτός παρουσιάζει μία αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη συλλογή 105 κειμένων του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα) σχετικά με τη θεολογία και τη ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Περιλαμβάνει το θεμελιώδες λήμμα του «Ortodossia», το οποίο δημοσιεύθηκε αρχικά στην Enciclopedia del Novecento (1980) και αποτελεί τον λόγο ύπαρξης του παρόντος τόμου, μαζί με μια μεγάλη επιλογή σχετικών κειμένων, ορισμένα από τα οποία δημοσιεύονται για πρώτη φορά.
Το υλικό είναι οργανωμένο θεματικά, ώστε να παρέχει μια συνεκτική εισαγωγή σε βασικές πτυχές της Ορθόδοξης θεολογίας, συμπεριλαμβανομένης της διδασκαλίας για την Αγία Τριάδα, την Εκκλησιολογία η οποία νοείται ως ευχαριστιακή κοινότητα και κοινωνία, τα μυστήρια του Βαπτίσματος και της Ευχαριστίας, καθώς και τη θεολογική θεώρηση του ανθρώπινου προσώπου.
Στο πλαίσιο αυτό, τα κείμενα που απαρτίζουν το βιβλίο αντιμετωπίζουν τις σύγχρονες προκλήσεις χωρίς να απομακρύνονται από τα θεολογικά τους θεμέλια. Η Εκκλησία παρουσιάζεται ως κοινωνία θεμελιωμένη στην Τριαδική ζωή, με τις κανονικές δομές, την ασκητική παράδοση, τη μοναστική μαρτυρία και την πολιτισμική δράση της Ορθοδοξίας να νοούνται ως αναπόσπαστες εκφράσεις αυτού του ευχαριστιακού οράματος. Η οικουμενική συνάντηση και ο σύγχρονος θεολογικός διάλογος προσεγγίζονται ως αναζήτηση βαθύτερης ενότητας και όχι ως αμυντική στάση.
Η παρούσα έκδοση παρουσιάζει τα κείμενα αυτά σε μια ενοποιημένη και προσιτή μορφή, προσφέροντας μια συστηματική επισκόπηση των κεντρικών θεμάτων του θεολογικού έργου του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη. Το βιβλίο προορίζεται ως εισαγωγή στην Ορθοδοξία αλλά και ως ενιαία πηγή αναφοράς για περαιτέρω μελέτη.
Η έκδοση υποστηρίχθηκε από το Ίδρυμα Ιωάννη Ζηζιούλα (John Zizioulas Foundation), το οποίο συνέβαλε στη συλλογή, τη διάσωση και την προετοιμασία του υλικού που περιλαμβάνεται στον παρόντα τόμο.
Μάξιμος Επίσκοπος Λος Άντζελες
Σταύρος Γιαγκάζογλου
F o r e w o r d
Orthodoxy stands as a unique expression of the Christian faith—rooted in the ancient life of the Church, yet noiselessly luminous within the uncertainties of the modern world. What follows is not a system of ideas, but an invitation: to enter a way of seeing, a way of living, a way of becoming. For the question is not only what Orthodoxy teaches, but what it means to exist as Orthodox—to behold the world as communion, and to receive life as gift.
This volume presents a revised and expanded collection of texts by Metropolitan John of Pergamon on the theology and life of the Orthodox Church. It includes his foundational entry “Ortodossia,” originally published in Enciclopedia del Novecento (1980), which serves as the raison d’être of this volume, together with a selection of related writings, some of them previously unpublished.
The material is organized thematically to provide a coherent introduction to key aspects of Orthodox theology, including the doctrine of the Holy Trinity, ecclesiology understood as communion (koinonia), the sacraments of Baptism and the Eucharist, and the theological understanding of the human person. The volume also addresses the relationship of the Church to the modern world, including cultural, ecclesial, and ecumenical questions.
In this context, the work engages contemporary challenges without departing from its theological foundations. It presents the Church as communion grounded in Trinitarian life, with its canonical structures, ascetical tradition, monastic witness, and Orthodoxy cultural engagement understood as integral expressions of this vision. Ecumenical encounter is approached as a search for deeper unity rather than as a defensive posture.
This edition has been prepared with the aim of presenting these texts in a unified and accessible form, offering a systematic overview of central themes in Metropolitan John’s theological work. The volume is intended both as an introduction for new readers and as a consolidated reference for further study.
The publication has been supported by the John Zizioulas Foundation, which contributed to the collection, preservation, and preparation of the materials included in this volume.
Bishop Maxim of Los Angeles
Stavros Yangazoglou