Η Α.Θ. Παναγιότης ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, αναγορεύτηκε Επίτιμος Καθηγητής του Τμήματος Περιβάλλοντος της Σχολής Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, κατόπιν ομοφώνου αποφάσεως της Συγκλήτου αυτού, καθώς επίσης του απενεμήθη ειδική τιμητική διάκριση του Δήμου Ζακύνθου με τίτλο “Υψηλός Προστάτης των Ζακυνθινών Γραμμάτων και του Πειβάλλοντος”, σε επίσημη τελετή που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή, 26 Ιουνίου 2026, στην Πατριαρχική Αστική Σχολή Μαρασλή στο Φανάρι.
Στην τελετή παρέστησαν οι Αρχιερείς Σεβ. Γέρων Δέρκων κ. Απόστολος, Γέρων Πριγκηποννήσων κ. Δημήτριος, Δωδώνης κ. Χρυσόστομος, Μιλήτου κ. Απόστολος, Φιλαδελφείας κ. Μελίτων, Μυριοφύτου και Περιστάσεως κ. Ειρηναίος, Ζακύνθου κ. Διονύσιος, Καλλιουπόλεως και Μαδύτου κ. Στέφανος, Κυδωνιών κ. Αθηναγόρας, Σηλυβρίας κ. Μάξιμος, Προύσης κ. Ιωακείμ, Σελευκείας κ. Θεόδωρος και Αγκύρας κ. Γρηγόριος, οι Θεοφιλ. Αλικαρνασσού κ. Αδριανός και Αμορίου κ. Νικηφόρος, Κληρικοί, Μοναχοί και Μοναχές, Άρχοντες Οφφικιάλιοι της Μ.τ.Χ.Ε., τα μέλη της Εντίμου Ελληνικής Κυβερνήσεως Εξοχ. Υφυπουργοί Παιδείας κ. Νικόλαος Παπαϊωάννου και Ανάπτυξης κ. Σταυρος Καλαφάτης, ο Εντιμ. Δήμαρχος Λευκάδος κ. Ξενοφών Βεργίνης, έτεροι Αυτοδιοικητικοί παράγοντες, ο Εντιμ. Πρόξενος της Ελλάδος κ. Θεόφιλος Γεωργάκης, εκ προσώπου του Γενικού Προξένου της Ελλάδος στην Πόλη, με στελέχη του Γεν. Προξενείου, στελέχη του Ιονίου Πανεπιστημίου, μέλη της ομογενείας και επισκέπτες από την Ελλάδα.
Χαιρετισμούς απηύθυναν οι Εξοχ. κ. Υφυπουργοί και στη συνέχεια απενεμήθη στον Παναγιώτατο από τον Εντιμ. Δήμαρχο Ζακύνθου κ. Γεώργιο Στασινόπουλο η ειδική τιμητική διάκριση του Δήμου, κατόπιν της σχετικής ομοφώνου αποφάσεως του Δημοτικού Συμβουλίου.
Ο Δήμαρχος προσφώνησε με θερμούς λόγους τον Παναγιώτατο, ο οποίος στην αντιφώνησή του επεσήμανε, μεταξύ άλλων, τα εξής:
“Με ευγνωμοσύνην αποδεχόμεθα την ανακήρυξιν της ημών Μετριότητος εις «Υψηλόν Προστάτην των Ζακυνθινών Γραμμάτων και του Περιβάλλοντος» υπό του καθ᾽ ημάς Δήμου και εκφράζομεν θερμάς ευχαριστίας, εν τω προσώπω υμών, αγαπητέ κύριε Δήμαρχε, προς τον ιστορικόν Δήμον Ζακύνθου διά την εξαιρετικήν αυτήν τιμήν προς το ταπεινόν ημών πρόσωπον.
Ο ύπατος θεσμός του Γένους, τον οποίον διακονούμεν επί τριακονταπενταετίαν όλην, υπήρξε προστάτης της παιδείας, της κατά Χριστόν αλλά και της θύραθεν. Διά της ιδρύσεως σχολείων και Ακαδημιών διέσωσε και εκαλλιέργησε την ελληνικήν γλώσσαν, την αξιακήν παρακαταθήκην και τας παραδόσεις μας, με ακτινοβολίαν εις σύμπαντα τον χώρον της καθ᾽ ημάς Ανατολής και ευρύτερον. Κατά τας τελευταίας δεκαετίας προσετέθη εις τον καλόν αγώνα της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας και η μέριμνα διά την προστασίαν του φυσικού περιβάλλοντος, η οποία είχε και διατηρεί παγκοσμίαν απήχησιν.”
Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε η αναγόρευση του Παναγιωτάτου σε Επίτιμο Καθηγητή του Ιονίου Πανεπιστημίου.
Τον Οικουμενικό Πατριάρχη προσφώνησε ο Ελλογιμ. Πρύτανις Καθηγητής Ανδρέας Φλώρος, ενώ τον Έπαινο του τιμωμένου παρουσίασε ο Πρόεδρος του Τμήματος Περιβάλλοντος Καθηγητής Ελλογιμ. κ. Χρήστος Καρύδης.
Το Ψήφισμα του Τμήματος ανέγνωσε ο Κοσμήτορας της Σχολής Περιβάλλοντος Ελλογιμ. Καθηγητής Κωνσταντίνος Ποϊραζίδης, και το επέδωσε στον Παναγιώτατο ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου.
Ο Παναγιώτατος στην αντιφώνησή του ευχαρίστησε την Σύγκλητο του Ιονίου Πανεπιστημίου για την τιμή και επεσήμανε, μεταξύ άλλων:
“Αναμφιβόλως, το φυσικόν περιβάλλον απειλείται εις την εποχήν μας όσον ποτέ άλλοτε κατά το παρελθόν. Διεξάγεται σήμερα «ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος κατά της φύσεως». Το κυρίαρχον πρότυπον οικονομικής αναπτύξεως η «ιδονομία της οικονομίας» και ο λεγόμενος «φονταμενταλισμός της αγοράς», αι σύγχρονοι τεχνικοεπιστημονικαί εξελίξεις και ο διάχυτος ατομικός και κοινωνικός ευδαιμονισμός, οξύνουν έτι περαιτέρω τα οικολογικά προβλήματα και προοιωνίζονται νέας περιπετείας. Αι επιπτώσεις της οικολογικής κρίσεως δεν γνωρίζουν σύνορα κρατών και πολιτισμών, θίγουν δε τους όρους επιβιώσεως όχι μόνον του ανθρωπίνου γένους αλλά και της ζωής γενικώς εις τον πλανήτην. Η κλιματική κρίσις δεν είναι «μελλοντικό σενάριο», αλλά επώδυνος πραγματικότης, με την ραγδαίαν μείωσιν της βιοποικιλότητος, την αποψίλωσιν των δασών, την ρύπανσιν της ατμοσφαίρας και των θαλασσών, τας καταστροφικάς πυρκαιάς και πλημμύρας. Παρά τας αντιδράσεις και τας αντιστάσεις απέναντι εις την απειλήν αυτήν, η γεωκτονία συνεχίζεται, ενώ παραλλήλως καλλιεργείται η ανερμάτιστος άποψις ότι η φύσις έχει την δύναμιν να ανανεώνεται αφ’ εαυτής. Δεν είναι ευοίωνον το γεγονός ότι η ανθρωπότης γνωρίζει την σοβαρότητα των περιβαλλοντικών προβλημάτων και συνεχίζει να συμπεριφέρεται ως να μην εγνώριζε.
Το Οικουμενικόν Πατριαρχείον είναι ευρέως γνωστόν διά τας οικολογικάς του πρωτοβουλίας, την έναρξιν των οποίων σηματοδοτεί η Πατριαρχική και Συνοδική Εγκύκλιος της Ινδίκτου του έτους 1989, διά της οποίας η 1η Σεπτεμβρίου καθιερώθη ως Ημέρα προσευχής υπέρ της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Έκτοτε, η Κωνσταντινουπολίτις Εκκλησία πρωτοστατεί εις την οικολογικήν ευαισθητοποίησιν, αναδεικνύουσα εμπράκτως το οικολογικόν δυναμικόν του ευχαριστιακού και ασκητικού ήθους της Ορθοδοξίας. Επί της ημετέρας ταπεινής Πατριαρχίας, ηκολούθησαν ποικίλαι περιβαλλοντικαί δράσεις, εννέα διεθνή διεπιστημονικά και διαθρησκειακά συμπόσια εν πλω, σεμινάρια και διαλέξεις, εκδόσεις βιβλίων, διακηρύξεις διά το περιβάλλον και πολλά άλλα. Αι οικολογικαί πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριαρχείου ενέπνευσαν κοινοβούλια, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, τον χώρον της εκπαιδεύσεως, οικολογικάς οργανώσεις, και ελειτούργησαν ως έναυσμα διά την ένταξιν της οικολογικής θεματικής εις τον διαχριστιανικόν και διαθρησκειακόν διάλογον.
Επιθυμούμεν να υπενθυμίσωμεν ότι το ενδιαφέρον της Εκκλησίας διά την προστασίαν του φυσικού περιβάλλοντος δεν εγεννήθη απλώς ως αντίδρασις εις την σύγχρονον οικολογικήν κρίσιν. Αληθές είναι ότι το οικολογικόν πρόβλημα του παρόντος ήτο η αφορμή και όχι η αιτία της οικολογικής δραστηριοποιήσεως της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ήτο ευκαιρία διά να αναπτύξη αύτη την διδασκαλίαν της διά την σχέσιν ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος, και να προβάλη την ανάγκην προστασίας της «καλής λίαν» δημιουργίας. Θεμέλιον της αδιαπτώτου μερίμνης της Εκκλησίας διά την οικολογικήν κρίσιν είναι αυτή αύτη η ταυτότης της Ορθοδοξίας. Η εκκλησιαστική ζωή είναι «βιωμένη οικολογία», έμπρακτος φροντίς διά το περιβάλλον, νίκη εναντίον όλων των δυνάμεων εκ των οποίων πηγάζουν αι οικοκαταστροφικαί τάσεις. Ο πολιτισμός της Ορθοδοξίας είναι οίκοθεν οικοφιλικός. ”
Κατακλείοντας, ο Πατριάρχης είπε:
“Ελλογιμώτατε κύριε Πρύτανι, κύριε Πρόεδρε, κύριοι Καθηγηταί,
Εκπροσωπείτε το Πανεπιστήμιον, το Παλλάδιον των Επιστημών, είσθε διάκονοι της επιστήμης που σήμερα είναι η μεγάλη δύναμις, η οποία αλλάζει ταχύτατα την ζωήν μας. Η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Κρήτης απεκάλεσε την «ικανότητα προς επιστημονικήν έρευναν», «θεόσδοτον δώρον εις τον άνθρωπον» (Η αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εις τον σύγχρονον κόσμον, ΣΤ, 11). Ουδείς νουνεχής δύναται να αμφισβητήση συνολικώς τας ευεργεσίας της επιστήμης και των εφαρμογών της εις την τεχνολογίαν. Αδιαμφισβήτητον είναι όμως και το γεγονός ότι η επιστήμη δεν δύναται να προσφέρη λύσεις εις τα μεγάλα υπαρξιακά και κοινωνικά προβλήματα, τα οποία ταλανίζουν την ανθρωπότητα. Απαντήσεις εις αυτά τα προβλήματα προσφέρουν όμως άλλαι δυνάμεις, με πρώτην την θρησκευτικήν πίστιν. Επί τη βάσει αυτών των δεδομένων, κρίνομεν ως άτοπον και αλυσιτελή κάθε προσέγγισιν πίστεως και επιστήμης ως αντιπάλων δυνάμεων. Πρόκειται, κατ’ ουσίαν, περί συνεργών εις την διακονίαν του ανθρώπου. Είναι βέβαιον ότι, ομού μετά της επιστήμης και της τεχνολογίας, της συγχρόνου «υπερδυνάμεως», το μέλλον της ανθρωπότητος συνδέεται με την πνευματικήν «μεγάλην δύναμιν», την θρησκείαν. Άνευ αναφοράς εις την θρησκείαν δεν δυνάμεθα να κατανοήσωμεν το παρελθόν, να αναλύσωμεν την σύγχρονον κατάστασιν, να φαντασθώμεν το μέλλον, να νοηματοδοτήσωμεν την ζωήν μας και να διαχειρισθώμεν τας οριακάς καταστάσεις της ανθρωπίνης υπάρξεως.
Αναφορικώς προς την παρουσίαν των θρησκειών, η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την ταυτόχρονον εμφάνισιν δύο τάσεων: την δυναμικήν επάνοδόν των εις το προσκήνιον της ιστορίας, αλλά και την εμφάνισιν παραμορφώσεων του θρησκευτικού φαινομένου, αι οποίαι όχι μόνον αλλοιώνουν την αυθεντικήν έκφρασιν της θρησκευτικής πίστεως, αλλά και απειλούν την ειρήνην και την συνεργασίαν των λαών. Τοιούτον φαινόμενον είναι ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός, ο χαρακτηρισθείς εις την Εγκύκλιον της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου (§ 17), ως «έκφρασις νοσηράς θρησκευτικότητος», η οποία ουδεμίαν σχέσιν έχει με την αυθεντικήν βίωσιν της πίστεως εις τον Θεόν.
Με αυτούς τους προβληματισμούς και τα αισθήματα, επαναλαμβάνοντες άπαξ έτι την πεποίθησίν μας ότι η θεολογική προσέγγισις της συγχρόνου οικολογικής κρίσεως αποκαλύπτει απροσίτους εις άλλας θεωρήσεις διαστάσεις της και νέας δυνατότητας εξόδου από αυτήν, ευχαριστούμεν εκ μεσης καρδίας πάντας υμάς και ένα έκαστον εξ υμών προσωπικώς διά την παρουσίαν και την πρόφρονα συμμετοχήν σας εις την σημερινήν τελετήν και εκφράζομεν, εν τω προσώπω υμών, Ελλογιμώτατε κύριε Πρύτανι, προς την Σύγκλητον του Ιονίου Πανεπιστημίου και προς ολόκληρον την καθ’ υμάς πανεπιστημιακήν κοινότητα, την ευγνωμοσύνην μας διά την εξαιρετικήν τιμήν της απονομής εις την ημών Μετριότητα του τίτλου του Επιτίμου Καθηγητού του Τμήματος Περιβάλλοντος. Απονέμοντες δε εις πάντας υμάς την ευλογίαν της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, ευχόμεθα υγείαν ακλόνητον, πνευματικήν ευφροσύνην και πάσαν άνωθεν ευλογίαν,”
Ομιλία του Πρύτανη του Ιονίου Πανεπιστημίου Ελλογιμ. Καθηγητού Ανδρέα Φλώρου κατά την ανακήρυξη του Οικουμενικού Πατριάρχου σε «Επίτιμο Καθηγητή» του Τμήματος Περιβάλλοντος της Σχολής Περιβάλλοντος του Πανεπιστημίου (26 Ιουνίου 2026)
Παναγιώτατε,
Με αισθήματα βαθύτατου σεβασμού και υιικής τιμής, ευχαριστούμε θερμώς την Υμετέρα Παναγιότητα για την ευγενή φιλοξενία της σημερινής τελετής στην ιστορική και μαρτυρική έδρα του Οικουμενικού Πατριαρχείου, στο σεπτό Φανάρι, το πνευματικό κέντρο της Ορθοδοξίας και διαχρονικό σύμβολο πίστεως, μαρτυρίας και οικουμενικής ακτινοβολίας.
Για το Ιόνιο Πανεπιστήμιο αποτελεί εξαιρετική τιμή ότι η αναγόρευση της Υμετέρας Παναγιότητος σε Επίτιμο Καθηγητή του Τμήματος Περιβάλλοντος πραγματοποιείται στον φυσικό χώρο της πατριαρχικής σας διακονίας, εκεί όπου επί δεκαετίες αναπτύσσεται ένα έργο πνευματικής καθοδήγησης, ειρηνικής συνύπαρξης, διαλόγου και παγκόσμιας ευθύνης.
Η ακαδημαϊκή κοινότητα του Ιονίου Πανεπιστημίου, διά της αναγορεύσεώς σας σε Επίτιμο Καθηγητή του Τμήματος Περιβάλλοντος, αναγνωρίζει στο πρόσωπό σας έναν εξέχοντα θρησκευτικό ηγέτη, του οποίου η προσφορά υπερβαίνει τα στενά όρια της εκκλησιαστικής διακονίας και αγγίζει ζητήματα οικουμενικού ενδιαφέροντος. Με διορατικότητα και συνέπεια αναδείξατε τη φροντίδα για το φυσικό περιβάλλον ως αναπόσπαστη διάσταση της ανθρώπινης ευθύνης απέναντι στη δημιουργία, αλλά και ως ουσιώδη προϋπόθεση για τη δικαιοσύνη, την ειρήνη και την αειφόρο ανάπτυξη. Έννοιες που βρίσκονται στο επίκεντρο της παγκόσμιας καθημερινότητας και της διδασκαλίας και έρευνας στα Πανεπιστήμια της οικουμένης.
Η πρωτοποριακή σας συμβολή στην καλλιέργεια της οικολογικής συνείδησης σε διεθνές επίπεδο, η ανάδειξη της πνευματικής διάστασης της περιβαλλοντικής κρίσης και οι πρωτοβουλίες σας για την προστασία των θαλασσών, των υδάτινων πόρων και των οικοσυστημάτων του πλανήτη έχουν καταστήσει το όνομά σας σημείο αναφοράς για την παγκόσμια περιβαλλοντική σκέψη.
Για τον λόγο αυτό, το Τμήμα Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου εισηγήθηκε και η Σύγκλητος του Ιδρύματος αποφάσισε ομόφωνα να σας απονείμει την ύψιστη αυτή ακαδημαϊκή τιμή, ως ελάχιστο δείγμα αναγνώρισης της πολύπλευρης προσφοράς σας στην επιστήμη, στον πολιτισμό, στην κοινωνία και στην προστασία της κοινής μας οικίας.
Παναγιώτατε,
Εκ μέρους της Συγκλήτου, των μελών ΔΕΠ, και των φοιτητών του Ιονίου Πανεπιστημίου, σας εκφράζω την ευγνωμοσύνη μας για την αποδοχή της τιμητικής αυτής διάκρισης και για το διαχρονικό παράδειγμα ευθύνης, σοφίας και προσφοράς που προσφέρετε στην ανθρωπότητα και στο περιβάλλον.
Παρακαλώ δεχθείτε τον βαθύ μας σεβασμό και τις θερμότερες ευχές της ακαδημαϊκής μας κοινότητας.
Ομιλία του Προέδρου του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, Ελλογιμ. Καθηγητή Χρήστο Καρύδη κατά την ανακήρυξη του Οικουμενικού Πατριάρχου σε «Επίτιμο Καθηγητή» του Πανεπιστημίου (26 Ιουνίου 2026)
Παναγιώτατε,
Σεβασμιώτατοι και Θεοφιλέστατοι Άγιοι Αρχιερείς,
Πανοσιολογιώτατοι και Αιδεσιμολογιώτατοι Πατέρες,
Οσιότατοι Πατέρες και Οσιότατες Αδελφές,
Αξιότιμε κ. Πρόξενε,
Αξιότιμοι κ. Υφυπουργοί
Αξιότιμοι κ. Δήμαρχοι,
Αξιότιμε κ. Γενικέ Γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης,
Άρχοντες Οφφικιάλιοι της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας,
Ελλογιμώτατοι Καθηγητές και Καθηγήτριες,
Αξιότιμοι προσκεκλημένοι,
Κυρίες και Κύριοι,
Πριν από κάθε άλλη αναφορά, επιτρέψτε μου να εκφράσω την ιδιαίτερη χαρά και συγκίνησή μου, διότι εισακούστηκε το αίτημα που, ως Πρόεδρος του Τμήματος Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, είχα την τιμή να εισηγηθώ με την συνυπογραφή άλλων δύο μελών ΔΕΠ, για την αναγόρευση σας ως Επιτίμου Καθηγητή του Τμήματός μας. Η ομόφωνη αποδοχή της πρότασης από τον Πρύτανη και τη Σύγκλητο του Ιονίου Πανεπιστημίου αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για το Ίδρυμά μας και έμπρακτη αναγνώριση της μοναδικής και διεθνώς αναγνωρισμένης προσφοράς Σας στην προστασία του περιβάλλοντος, στην επιστήμη, στον πολιτισμό και στην ανθρωπότητα.
Η προσφορά του Παναγιωτάτου στον οικολογικό προβληματισμό δεν αποτελεί μια περιστασιακή ή συγκυριακή ενασχόληση. Αντιθέτως, συνιστά μια μακρά και συνεπή διακονία που εκτείνεται σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες και έχει συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση αυτού που σήμερα ονομάζουμε «οικολογική ηθική».
Από τα πρώτα χρόνια της Πατριαρχίας σας, αντιληφθήκατε ότι η περιβαλλοντική κρίση δεν είναι απλώς αποτέλεσμα τεχνολογικών ή οικονομικών επιλογών, αλλά κυρίως έκφραση μιας βαθύτερης πνευματικής κρίσης του ανθρώπου. Υποστηρίξατε ότι η καταστροφή της φύσης συνδέεται με την απώλεια του μέτρου, της εγκράτειας και της ευχαριστιακής σχέσης του ανθρώπου με τη δημιουργία.
Καθοριστική υπήρξε ήδη από την αρχή της Πατριαρχίας του η ανάδειξη της 1ης Σεπτεμβρίου, ημέρας ενάρξεως του εκκλησιαστικού έτους, ως Ημέρας Προσευχής για την Προστασία του Φυσικού Περιβάλλοντος, συνεχίζοντας και ενισχύοντας την πρωτοβουλία του Οικουμενικού Πατριαρχείου που είχε θεσπισθεί το 1989. Με την πρωτοβουλία αυτή η οικολογική ευθύνη ενσωματώθηκε στη λειτουργική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας και στη συνέχεια υιοθετήθηκε από πολλές άλλες χριστιανικές Εκκλησίες, αποτελώντας σήμερα έναν διεθνώς αναγνωρισμένο θεσμό οικολογικής ευαισθητοποίησης.
Η ιστορική πορεία αυτής της οικολογικής μαρτυρίας ξεκινά ήδη από το 1995, όταν εγκαινιάσατε τα περίφημα Διεθνή Συμπόσια «Θρησκεία, Επιστήμη και Περιβάλλον». Το πρώτο από αυτά πραγματοποιήθηκε στο Αιγαίο Πέλαγος, με επίκεντρο την προστασία των υδάτινων πόρων και τη σύνδεση της οικολογικής ευθύνης με τη χριστιανική θεολογία της δημιουργίας.
Ακολούθησαν διεθνείς αποστολές και συμπόσια στη Μαύρη Θάλασσα, στον Δούναβη, στην Αδριατική, στη Βαλτική, στον Αμαζόνιο, στον Μισισιπή και στην Αρκτική, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες, θεολόγους, πολιτικούς, περιβαλλοντικές οργανώσεις και εκπροσώπους διαφορετικών θρησκευτικών παραδόσεων. Με τον τρόπο αυτό, γίνατε πρωτοπόρος στη γεφύρωση της επιστήμης με τη θρησκεία και στην ανάδειξη της περιβαλλοντικής προστασίας ως κοινού παγκόσμιου καθήκοντος. Ιδιαίτερα το Συμπόσιο στον Αμαζόνιο αναδείξατε την άρρηκτη σχέση μεταξύ της προστασίας της βιοποικιλότητας και των δικαιωμάτων των αυτοχθόνων λαών, ενώ το Συμπόσιο στον ποταμό Μισισιπή επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων και της προστασίας του νερού ως κοινού αγαθού της ανθρωπότητας.
Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της παγκόσμιας περιβαλλοντικής σκέψης κατέχει η ομιλία σας στη Σάντα Μπάρμπαρα της Καλιφόρνιας το 1997. Εκεί διατυπώσατε μια φράση που έμελλε να καταστεί σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη οικολογική θεολογία: ότι η καταστροφή της φύσης, η εξαφάνιση ειδών, η ρύπανση των υδάτων, της γης και της ατμόσφαιρας συνιστούν αμαρτία.
Εξίσου σημαντική υπήρξε η συνεργασία σας με τον Άγιο Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄. Κατά το Συμπόσιο της Αδριατικής Θάλασσας το 2002, οι δύο πνευματικοί ηγέτες υπέγραψαν κοινή διακήρυξη για την προστασία της δημιουργίας, υπογραμμίζοντας ότι ο άνθρωπος δεν είναι ιδιοκτήτης αλλά διαχειριστής της κτίσης και ότι οι μελλοντικές γενιές έχουν δικαίωμα σε έναν βιώσιμο κόσμο.
Η διεθνής ακτινοβολία της οικολογικής σας διδασκαλίας επεκτάθηκε μέσα από παρεμβάσεις του στα Ηνωμένα Έθνη, στην UNESCO, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ και σε κορυφαία διεθνή επιστημονικά συνέδρια. Σε όλες αυτές τις παρουσίες υπογραμμίσατε ότι η περιβαλλοντική κρίση δεν αποτελεί μόνο οικολογικό πρόβλημα αλλά και πρόβλημα κοινωνικής δικαιοσύνης, ειρήνης, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ευθύνης απέναντι στις επόμενες γενεές.
Με ιδιαίτερη διορατικότητα, δεκαετίες πριν η κλιματική αλλαγή βρεθεί στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής ατζέντας, προειδοποιούσατε ότι η ανεξέλεγκτη κατανάλωση και η απληστία αποτελούν θεμελιώδεις αιτίες της περιβαλλοντικής υποβάθμισης. Η οικολογική κρίση, τόνιζε, είναι συγχρόνως κρίση αξιών, κρίση πολιτισμού και κρίση σχέσεων.
Το 2015, η διεθνής αναγνώριση της προσφοράς σας έλαβε ιδιαίτερη διάσταση, όταν ο Πάπας Φραγκίσκος στην ιστορική εγκύκλιο Laudato Si’ παρέπεμψε επανειλημμένως στη θεολογική και οικολογική σκέψη σας, αναγνωρίζοντας ότι υπήρξε από τους πρώτους χριστιανούς ηγέτες που ανέδειξαν τη φροντίδα της δημιουργίας ως θεμελιώδη πνευματική υποχρέωση του ανθρώπου.
Δεν περιοριστήκατε όμως μόνο στη διατύπωση ενός νέου θεολογικού λόγου. Ενέπνευσατε τη δημιουργία διεθνών ερευνητικών δικτύων, πανεπιστημιακών συνεργασιών και ακαδημαϊκών προγραμμάτων για τη θρησκεία και το περιβάλλον, ενώ τιμηθήκατε με δεκάδες επίτιμα διδακτορικά από κορυφαία πανεπιστήμια της Ευρώπης, της Αμερικής και της Ασίας, ως αναγνώριση της πρωτοποριακής συμβολής του στη σύνδεση της θεολογίας, της επιστήμης και της περιβαλλοντικής πολιτικής.
Η σταθερή σας παρουσία στις διεθνείς διασκέψεις για την κλιματική αλλαγή και οι συνεχείς εκκλήσεις του προς κυβερνήσεις, διεθνείς οργανισμούς, επιστήμονες και θρησκευτικούς ηγέτες ανέδειξαν την ανάγκη μιας παγκόσμιας συμμαχίας για την προστασία της δημιουργίας. Για εσας, η οικολογική κρίση δεν αντιμετωπίζεται μόνο με τεχνολογικές λύσεις, αλλά απαιτεί αλλαγή τρόπου ζωής, καλλιέργεια της εγκράτειας, αλληλεγγύη προς τους φτωχότερους λαούς και σεβασμό απέναντι σε κάθε μορφή ζωής.
Για τον λόγο αυτόν η διεθνής κοινότητα τού απένειμε τον τίτλο του «Πράσινου Πατριάρχη» — έναν τίτλο που δεν αντανακλά μόνο τη δράση του υπέρ του περιβάλλοντος, αλλά και τη βαθιά θεολογική θεμελίωση αυτής της δράσης. Ο Παναγιώτατος κατόρθωσε να αναδείξει ότι η φροντίδα της δημιουργίας δεν είναι μια επιμέρους κοινωνική δραστηριότητα της Εκκλησίας, αλλά αναπόσπαστη διάσταση της ορθόδοξης πνευματικότητας και της ευχαριστιακής ζωής.
Παναγιώτατε,
Για εμάς στο Τμήμα Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου, η προσφορά σας έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Διότι υπήρξατε από τους πρώτους που κατανοήσατε ότι η επιστήμη χωρίς ήθος δεν αρκεί και ότι η οικολογία χωρίς πνευματικότητα παραμένει ελλιπής. Με τη σκέψη και τη δράση σας δείξατε ότι η γνώση, η πίστη και η ευθύνη μπορούν να συνυπάρξουν δημιουργικά προς όφελος του ανθρώπου και της φύσης.
Σήμερα, τιμώντας το πρόσωπό σας, τιμούμε συγχρόνως μια ολόκληρη αντίληψη για τον κόσμο: την αντίληψη ότι η γη δεν αποτελεί αντικείμενο εκμετάλλευσης αλλά δώρο προς διαφύλαξη· ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς δικαιοσύνη· και ότι η αληθινή πρόοδος προϋποθέτει σεβασμό προς κάθε μορφή ζωής.
Με βαθιά ευγνωμοσύνη για την ανεκτίμητη προσφορά σας στην Εκκλησία, στην ανθρωπότητα, στην επιστήμη του περιβάλλοντος και στην παγκόσμια οικολογική συνείδηση, σας εκφράζουμε τον βαθύτατο σεβασμό και την ευγνωμοσύνη μας. Η φωνή σας υπήρξε και παραμένει φωνή ελπίδας, ευθύνης και σοφίας, υπενθυμίζοντας ότι η προστασία της δημιουργίας αποτελεί πράξη αγάπης προς τον Θεό, προς τον άνθρωπο και προς τις γενεές που θα ακολουθήσουν.
Πολυχρόνιος και ευλογημένη η Πατριαρχική σας διακονία.
Φωτό: Νίκος Παπαχρήστου
