Ο Μητροπολίτης Κιέβου και πάσης Ουκρανίας Επιφάνιος εξηγεί στην ATHENS VOICE γιατί η επίθεση στη Λαύρα των Σπηλαίων δεν αφορά μόνο ένα μνημείο, αλλά την ίδια την ιστορική ταυτότητα της Ουκρανίας.
Λίγο μετά τις δύο τα ξημερώματα της Δευτέρας, επλήγη ο καθεδρικός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, η καρδιά του μοναστηριού της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου. Ο τρούλος πήρε φωτιά. Οι φλόγες ήταν ορατές από μακριά – για τους Ουκρανούς που εκείνη τη νύχτα κατέβαιναν στα μετρό για να γλιτώσουν από τους Shahed, ήταν κάτι παραπάνω από μια ακόμη εικόνα καταστροφής.
Ο Μητροπολίτης Κιέβου και πάσης Ουκρανίας Επιφάνιος, Προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, ήταν από τους πρώτους που μίλησαν. Μέσα στη νύχτα, ενώ ο ναός ακόμη καιγόταν, ζήτησε προσευχές «για τη σωτηρία του ιερού από την καταστροφή», κάνοντας λόγο για «ένα ακόμη ρωσικό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, κατά της ιστορίας, κατά του χριστιανισμού».
Λίγα 24ωρα αργότερα, ο Επιφάνιος εξήγησε στην ATHENS VOICE γιατί αυτό το χτύπημα δεν αφορά ένα κτίριο. «Ο Καθεδρικός Ναός της Κοιμήσεως της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου δεν είναι απλώς ένας από τους μεγαλοπρεπείς ναούς, ένας τόπος προσευχής και λατρείας, ένα αρχιτεκτονικό και καλλιτεχνικό στολίδι. Είναι το συμβολικό στέμμα της Μονής των Σπηλαίων, ένα σύμβολο του Ουρανού στη γη, πύλη προς τον Παράδεισο».
Κι αυτό ακριβώς, όπως υποστηρίζει, είναι που επιχειρεί να πλήξει η Μόσχα.
Η αιχμή της δήλωσής του είναι πολιτική: «Η Ρως δεν ξεκίνησε από τη Μόσχα, αλλά από το Κίεβο· δεν ήταν στη Μόσχα αλλά στο Κίεβο που τέθηκε η αρχή του χριστιανικού κράτους. Δεν είναι στη Μόσχα αλλά στο Κίεβο που στέκεται πάνω από χίλια χρόνια η Αγία Σοφία. Δεν ήταν στη Μόσχα αλλά στο Κίεβο που ιδρύθηκε η μοναστική κοινότητα που έγινε πηγή πνευματικότητας για ολόκληρη τη Ρως».
«Αυτή την ιστορική αλήθεια η Μόσχα θέλει να τη σβήσει – και γι’ αυτό επιτίθεται και αφανίζει ό,τι, με την ίδια του την ύπαρξη, την εκθέτει», προσθέτει.
Στην αφήγησή του, η επίθεση στη Λαύρα δεν είναι μεμονωμένο γεγονός αλλά ο τελευταίος κρίκος μιας αλυσίδας αιώνων. Ο Καθεδρικός γνώρισε επανειλημμένα τη λεηλασία και την καταστροφή – από τα στρατεύματα του πρίγκιπα Ανδρέα του Βλαντίμιρ-Σούζνταλ, που το 1169 λεηλάτησαν και βεβήλωσαν το Κίεβο, ως την ανατίναξη του ίδιου του ναού το 1941 με εντολή «της ηγεσίας του Κρεμλίνου».
Σημειώνει μάλιστα μια λεπτομέρεια: τον πρίγκιπα Ανδρέα τον δολοφόνησαν τελικά οι ίδιοι του οι άνθρωποι, και ανάμεσά τους ήταν οι βογιάροι Κούτσκοβιτς, με το όνομα των οποίων μνημονεύεται για πρώτη φορά στα χρονικά ο οικισμός της Μόσχας, καταραμένος από τους συγχρόνους.
Κάθε φορά, σημειώνει, ο ναός αναστηλωνόταν. «Μπορεί να βλάψει κανείς ένα κτίριο, αλλά την ιδέα και την εικόνα του Ουρανού στη γη είναι αδύνατο να την αφανίσει, όσο ζουν εκείνοι που επιθυμούν να παραμένουν ανοιχτές οι πνευματικές πύλες του Παραδείσου».
Και φτάνει σε μία εικόνα που δίνει τον τόνο σε ολόκληρη τη δήλωση. «Το φθινόπωρο του 1940, οι ναζί, κατά την επιχείρηση Blitz, βομβάρδισαν επανειλημμένα και στοχευμένα τον Καθεδρικό του Αγίου Παύλου στο Λονδίνο. Ο Χίτλερ δεν κατάφερε να πετύχει τον σκοπό του και να γονατίσει έναν λαό που δεν ήθελε να είναι σκλάβος. Δεν θα το πετύχει ούτε ο επίγονός του στο Κρεμλίνο. Οι Ουκρανοί δεν θα γονατίσουν μπροστά του».
Κλείνει, παραθέτοντας τον Απόστολο Παύλο: «Εάν κάποιος καταστρέψει τον ναό του Θεού, θα τον καταστρέψει ο Θεός» (Α΄ Κορινθίους 3:17). «Και είθε η ημέρα αυτής της τιμωρίας να πλησιάσει».
Το πλήγμα στην «καρδιά» της Λαύρας
Το χτύπημα ήρθε μέσα σε μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές επιθέσεις του πολέμου. Η Ρωσία εξαπέλυσε μέσα στη νύχτα 611 drones και 70 πυραύλους εναντίον του Κιέβου, του Χαρκόβου και άλλων πόλεων – ανάμεσά τους υπερηχητικοί Zircon και βαλλιστικοί Iskander. Η ουκρανική αεράμυνα κατέρριψε τους περισσότερους, όμως δεκάδες πέρασαν και χτύπησαν δεκάδες σημεία. Μόνο στο Κίεβο καταγράφηκαν πάνω από πενήντα πλήγματα.
Η στέγη του Καθεδρικού άρπαξε φωτιά γύρω στις δύο τα ξημερώματα. Οι πυροσβέστες την έθεσαν υπό έλεγχο περίπου έξι ώρες αργότερα, αφού οι φλόγες είχαν προλάβει να κάψουν 800 τετραγωνικά μέτρα στέγης. Όσο καιγόταν ο ναός, ο επίσκοπος Αβραάμιος και άνθρωποι της Λαύρας έβγαζαν στα χέρια εικόνες, αρχαία λείψανα και κειμήλια από το εσωτερικό, με την πόλη ακόμη υπό απειλή.
Δημοσιογράφοι στον χώρο είδαν τα υπολείμματα δύο Shahed. Ο διευθυντής του Εθνικού Δρυμού, Μαξίμ Οσταπένκο, είπε αργότερα ότι ο θόλος διατηρήθηκε και ο ναός γλίτωσε από κατάρρευση, αν και η στέγη καταστράφηκε εν μέρει και το νερό της κατάσβεσης έφτασε ως το εσωτερικό.
Ήταν η δεύτερη φορά που η Λαύρα δέχεται πλήγμα μέσα σε αυτόν τον πόλεμο, ενώ ως φέτος δεν είχε πληγεί στρατιωτικά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Δεν χτυπήθηκε μόνο η Λαύρα. Ακριβώς απέναντι, η πινακοθήκη Μιστέτσκι Αρσενάλ πήρε φωτιά από Shahed, ενώ στο ιστορικό κινηματογραφικό στούντιο Ολεξάντρ Ντοβζένκο κάηκε η μεγαλύτερη συλλογή κοστουμιών της Ουκρανίας.
Περίπου 140.000 νοικοκυριά στο βόρειο Κίεβο έμειναν χωρίς ρεύμα. Συνολικά στην Ουκρανία σκοτώθηκαν τουλάχιστον έντεκα άνθρωποι: στο Κίεβο τουλάχιστον πέντε νεκροί και 29 τραυματίες, ανάμεσά τους μια έγκυος και δύο παιδιά πέντε και έξι ετών, και στο Χάρκοβο άλλοι πέντε διασώστες, χτυπημένοι από δεύτερο πλήγμα ενώ έσβηναν φωτιά.
Ο πρόεδρος Βολόντιμιρ Ζελένσκι, που ανέβηκε το ίδιο πρωί στη στέγη του Καθεδρικού μαζί με την πρωθυπουργό Γιούλια Σβιρυντένκο, μίλησε για «ένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα της Ρωσίας κατά του χριστιανικού πολιτισμού μέχρι σήμερα».
Το Οικουμενικό Πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως καταδίκασε την επίθεση ως «απαράδεκτη και ιερόσυλη» – ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τηλεφώνησε στον Επιφάνιο για να εκφράσει την αλληλεγγύη της Μητέρας Εκκλησίας. Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό παρομοίασε το χτύπημα με βομβαρδισμό της Παναγίας των Παρισίων, ενώ η UNESCO, που είχε εντάξει τη Λαύρα στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς σε Κίνδυνο ήδη από το 2023, μίλησε για σοβαρές ζημιές.
Ως το 2023 η Λαύρα ελεγχόταν από την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας. Εκείνη τη χρονιά το ουκρανικό κράτος δεν ανανέωσε τη μίσθωση, και ο χώρος πέρασε στην ανεξάρτητη Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας – την πρώτη χριστουγεννιάτικη λειτουργία την τέλεσε εκεί ο ίδιος ο Επιφάνιος.