Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Θρόνου, κατά την συνεδρία της στις 9 Μαρτίου 2020, ανέγραψε στο Αγιολόγιο της Ορθοδόξου Εκκλησίας τον σπουδαίο αγιορείτη Μοναχό Δανιήλ Κατουνακιώτη (1846-1929).
Με την αγιοκατάταξη αυτή η Αγία και Ιερά Σύνοδος, υπό την προεδρία του Οικουμενικού Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου – πέραν της αγιότητος βίου – αποκατέστησε και μια μεγάλη αδικία, καθώς ο Άγιος Δανιήλ είχε τιμωρηθεί άδικα από το Οικουμενικό Πατριαρχείο για την θέση που πήρε στη Μονή Αγίου Παντελεήμονος του Αγίου Όρους, όταν εγκαταβιούσε εκεί τον 19ο αιώνα.
Ο Άγιος Δανιήλ ο Κατουνακιώτης γεννήθηκε στην Σμύρνη και ήταν αριστούχος της περίφημης Ευαγγελικής Σχολής της Σμύρνης. Έχοντας διακαή πόθο να μονάσει έφυγε σε νεαρή ηλικία (19 ετών) από την οικογένεια του και επισκέφθηκε στην διάφορα μοναστήρια. Στην Πάρο γνώρισε και συνδέθηκε πνευματικά με τον όσιο Αρσένιο της Πάρου, ο οποίος του συνέστησε να μεταβεί στο Άγιον Όρος και συγκεκριμένα στην Ιερά Μονή Αγίου Παντελεήμονος, που εκείνη την εποχή ήκμαζε ως κοινόβιο.
Ο γέρων Δανιήλ υπακούοντας στον όσιο Αρσένιο μετέβη στην εν λόγω Μονή και εκάρη μοναχός το 1866, όπου και ανέλαβε τη διακονία του γραμματέως της Μονής. Την περίοδο που εγκαταβιούσε στην Ιερά Μονή άρχισαν οι διενέξεις των Ρώσων μοναχών, οι οποίοι εκείνη την εποχή ήταν μειοψηφία, έχοντας σκοπό να εφαρμόσουν τα ρωσικά σχέδια του πανσλαβισμού και την επέκταση των Ρώσων στο Άγιον Όρος, αλλά και να αναλάβουν πλήρως τη διοίκηση της Ιεράς Μονής. Ο Άγιος Δανιήλ, ως γραμματέας της Μονής, γνώριζε πολύ καλά τις επιδιώξεις και τα σχέδια των Ρώσων, τα όποια όμως δυστυχώς δεν μπόρεσε να αποτρέψει. Αντί να επαινεθεί για τους αγώνες του αυτούς, τιμωρήθηκε – δυστυχώς – αδίκως με οριστική απομάκρυνση από την Μονή και εξορίστηκε για ένα δίμηνο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, καθώς έπεσε θύμα συκοφαντίας.
Τα βήματά του τον οδήγησαν στον Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωακείμ (τον μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη) ο οποίος αναγνώρισε την αδικία και τού και είπε τα εξής, όπως διασώζει ο ίδιος ο Γέροντας Δανιήλ στην γνωστή Ιστορική Μελέτη πού συνέγραψε για την αναφυείσα διαφορά μεταξύ Ελλήνων και Ρώσων μοναχών: «Εγώ την πράξιν της Εκκλησίας την θεωρώ άγαν άδικον και όλως άστοργον και κατά τούτο πολύ μέμφομαι τον Πατριάρχη και μολονότι τον έχω Γέροντα πλην εις την πράξιν ταύτην διαφωνώ και ας όψεται!». Σύμφωνα δε με άλλη πηγή πρόσθεσε και τα έξης: «Εσέ, παιδί μου, έπρεπε η Εκκλησία να σε στεφάνωση με κλάδον ελαίας και όχι να σε στείλη εξορίαν». Ο Άγιος μετέβη τελικά για ένα διάστημα στην Πατριαρχική Ιερά Μονή της Αγίας Αναστασίας, στα Βασιλικά Χαλκιδικής. Εφόσον είχε επιτευχθεί ο εκρωσισμός της Ιεράς Μονής Παντελεήμονος και είχε επικυρωθεί με Πατριαρχικό Σιγίλλιο η εκλογή του Ρώσου Ηγουμένου Μακαρίου, ανακλήθηκε η εξορία του μονάχου Δανιήλ, ο οποίος επέστρεψε στο Άγιον Όρος και κατέληξε στα Κατουνάκια.
Παραθέτουμε, στη συνέχεια, ολόκληρη την σπουδαία και όλως αποκαλυπτική μελέτη του Αγίου Δανιήλ του Κατουνακιώτη με τον τίτλο: «Ιστορική μελέτη περί της αναφυείσης διαφοράς εν τη κατ’ Άθω ιερά Μονή του αγίου Παντελεήμονος της επιλεγομένης Ρωσσικού μεταξύ Ελλήνων και Ρώσσων πατέρων και περί της εξελίξεως αυτής επιδικασθείσης κατά το χιλιοστόν οκτακοσιοστόν εβδομηκοστόν πέμπτον έτος υπό των πατριαρχείων Κων/πόλεως πατριαρχεύοντος του πατριάρχου Ιωακείμ του Βου / Δανιήλ μοναχού αγιογράφου» (Εν Πάτραις, Τυπογραφείον Αδελφών Α. Τούλα, 1927).
Έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι ο Πατριάρχης Ιωακείμ Γ’ προέτρεψε τον Άγιο να συντάξει την σχετική μελέτη – όπως αναφέρει στον Πρόλογο – γιατί ο Πατριάρχης «είχε σπουδάσει πάνυ καλώς, ότι η εμή ελαχιστότης, ως γνήσιον τέκνον της ιεράς ταύτης Μονής, ου μην δε και αυτόπτης και ακόλουθος όλης της ειρημένης Ιστορίας, είμαι ο μόνος αρμόδιος προς εξιστόρησιν απλανεστάτην του σοβαρού τούτου ζητήματος, και πεισθείσα κατά τούτο, ότι ούτε θα επιβλέψω με την φανατικότητα ενίων Ελλήνω Πατέρων, οίτινες εξογκώνουσι τα πράγματα πέραν του δέοντος, ούτε από Ρωσσοφοβίαν, ή από ηθικήν τινα ή υλικήν ικανοποίησιν θα υποκριθώ τον ρωσσόφιλον, αλλά θα τονίσω γυμνήν την αλήθειαν, ίνα μη η συνείδησίς μου μοί γίνη κατήγορος εν ημέρα της Παγκοσμίου Κρίσεως».
Τα αφειδώς εξοδευθέντα ρωσσικά ρούβλια
Αξίζει, εδώ, να παραθέσουμε την συγκλονιστική μαρτυρία του Αγίου Δανιήλ για τον χρηματισμό κάποιων ιεραρχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, προκειμένου να στηρίξουν τις ρωσικές θέσεις.
Γράφει ο Άγιος:
Ας μελετήσει ο καθείς το σημαντικότατο αυτό πόνημα του Αγίου Δανιήλ του Κατουνακιώτου, για να κατανοήσει και τα σημερινά και κυρίως την ανδρεία στάση του Οικουμενικού Πατριάρχου Βαρθολομαίου απέναντι στους ρώσους, οι οποίοι θέλουν να καθυποτάξουν την Ορθόδοξο οικουμένη με κάθε τρόπο και ο Πατριάρχης μας – ευτυχώς! – δεν τους το επιτρέπει.