Του Παναγιώτη Αντ. Ανδριόπουλου
Μέσα στον μήνα Μάϊο έλαβαν χώρα δύο σημαντικά γεγονότα στην Σερβία.
Η κοινή στρατιωτική άσκηση ΝΑΤΟ και Σερβίας και το προσκύνημα της Αγίας Ζώνης από την Μονή Βατοπαιδίου.
Η πρώτη κοινή στρατιωτική άσκηση στην ιστορία μεταξύ του ΝΑΤΟ και της Σερβίας (NSE26) πραγματοποιήθηκε από τις 12 έως τις 23 Μαΐου 2026, στη νότια Σερβία. Η άσκηση ολοκληρώθηκε επιτυχώς, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό ορόσημο στην πρακτική συνεργασία μεταξύ των δύο πλευρών.
«Η άσκηση ΝΑΤΟ-Σερβίας αποτελεί μια ευκαιρία να εκπαιδευτούμε, πλάι-πλάι με συναδέλφους από χώρες του ΝΑΤΟ, να εκτελέσουμε καθήκοντα που σχετίζονται με επιχειρήσεις υποστήριξης της ειρήνης και να μάθουμε ο ένας από τον άλλον», δήλωσε ο συνταγματάρχης Μπράνισλαβ Στεβάνοβιτς, διευθυντής της σερβικής άσκησης, στους εκπροσώπους του ΝΑΤΟ κατά την τελετή έναρξης.
Η συμμετοχή της Σερβίας στις ασκήσεις του ΝΑΤΟ έρχεται σε αντίθεση με τους ιστορικούς διπλωματικούς δεσμούς της με τη Μόσχα και τις παλαιότερες συγκρούσεις της με τη Δυτική Συμμαχία. Ο σκεπτικισμός του κοινού απέναντι στο δυτικό μπλοκ παραμένει έντονος στη Σερβία, κυρίως λόγω της βομβιστικής εκστρατείας του ΝΑΤΟ κατά της Γιουγκοσλαβίας το 1999, κατά τη διάρκεια του πολέμου του Κοσσυφοπεδίου, η οποία συνεχίζει να διαμορφώνει τη δηλωμένη πολιτική «στρατιωτικής ουδετερότητας» του Βελιγραδίου.
Κατά συνέπεια, η σερβική κυβέρνηση ταλαντεύεται συχνά μεταξύ της ενσωμάτωσης στη Δύση και της διατήρησης ισχυρών δεσμών με τη Ρωσία. Πάντως, η κοινή άσκηση με το ΝΑΤΟ είναι αναμφίβολα ένα πολύ σημαντικό βήμα προσέγγισης της Σερβίας προς την Δύση.
Το Πατριαρχείο Σερβίας, υπό τον Πατριάρχη Πορφύριο, όμως, παραμένει γρανιτένιο απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, προσδεδεμένο στο ρωσικό άρμα, μην αφήνοντας την παραμικρή χαραμάδα.
Οι νέοι Προκαθήμενοι Ορθοδόξων χωρών στα Βαλκάνια, ήτοι ο Βουλγαρίας Δανιήλ και ο Αλβανίας Ιωάννης, παρότι δεν αναγνωρίζουν την Αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας που παραχώρησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο, πραγματοποίησαν αμέσως μετά την εκλογή τους την ειρηνική επίσκεψή τους στο Φανάρι, συλλειτούργησαν με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο και συνεχώς βρίσκονται σε επαφή με την Πρωτόθρονη Εκκλησία.
Στον αντίποδα αυτών, ο Σερβίας Πορφύριος δεν έχει πραγματοποιήσει την προβλεπόμενη ειρηνική επίσκεψη στο Φανάρι – πέντε χρόνια μετά την εκλογή του.
Αντιθέτως, προέβη σε μια σειρά «πολεμικών» ενεργειών. Χορήγησε Αυτοκέφαλο στην Αρχιεπισκοπή Αχρίδος – με το όνομα «Μακεδονία» – ενώ δεν νομιμοποιείται η χορήγηση Αυτοκεφάλου από το Πατριαρχείο Σερβίας σε καμία περίπτωση.
Ανέπτυξε πλέρια ρητορική υπέρ της Ρωσικής Εκκλησίας και της δορυφόρου της, Ρωσοκίνητης Εκκλησίας της Ουκρανίας, υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο. Αυτή η στάση της Εκκλησίας της Σερβίας αποδεικνύει περίτρανα πως η Εκκλησία στην Ουκρανία υπό τον Ονούφριο ΠΟΤΕ δεν ανεξαρτητοποιήθηκε από τη Μόσχα.
Ο Σερβίας Πορφύριος πήγε στην Μόσχα και συναντήθηκε με τον Μόσχας Κύριλλο, όταν στην Σερβία διοργανώνονταν συνέδρια εναντίον του Οικουμενικού Πατριάρχου, με τη συμμετοχή και του ρωσόφιλου και εμπρηστικού Μητροπολίτη τού εν Ζαπορίζιε της Ουκρανίας Λουκά.
Μέσα σε αυτό το εκκλησιαστικό κλίμα στη Σερβία, ο Ηγούμενος της Μονής Βατοπαιδίου Εφραίμ μετέφερε την Αγία Ζώνη για προσκύνημα, λέγοντας, μεταξύ πολλών άλλων: «Από αύριο η Σερβία δεν θα είναι ίδια και θα ομιλούμε πλέον για την Σερβία πριν της άφιξη της Αγίας Ζώνης και την Σερβία μετά».
Τι άραγε να εννοεί ο Βατοπαιδινός ηγούμενος;
Πάντως δε νομίζουμε ότι εννοεί ότι θα μεταβεί ο Σερβίας Πορφύριος στο Φανάρι ούτε ότι θα πάψει η πολεμική της Σερβικής Εκκλησίας απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Επομένως, η Αγία Ζώνη δεν φαίνεται να φέρνει την ενότητα του Πατριαρχείου της Σερβίας με το Σεπτό Κέντρο της Ορθοδοξίας.
Για την μεταφορά της Αγίας Ζώνης στη Σερβία αναφέρθηκε επανειλημμένως ο Ηγούμενος της Βατοπαιδίου στους «ιστορικούς δεσμούς μεταξύ της Μονής και της Σερβικής Εκκλησίας». Η Μονή Βατοπαιδίου, όμως, ευρίσκεται στο Άγιον Όρος, του οποίου Επίσκοπος είναι ο Οικουμενικός Πατριάρχης και δεν ακούσθηκε, νομίζουμε, σχετική αναφορά από τον Βατοπαιδινό ηγούμενο.
Σε κάθε περίπτωση, ό,τι γίνεται τώρα στη Σερβία με την Αγία Ζώνη, δηλαδή ένα μεγάλο και πολυήμερο προσκύνημα, το είδαμε έτσι ακριβώς πριν κάποια χρόνια και στην «Αγία» Ρωσία. Στο ίδιο έργο θεατές…